Lokaal kan het wel: D66 met CU

Formatie

Op het Binnenhof lijken D66 en CU ver uit elkaar te liggen. Maar in het land werken ze wel samen – al gaat dat soms moeizaam.

Carola Schouten (ChristenUnie, links) en Gert-Jan Segers (CU) maandag op het Binnenhof, waar zij onder leiding van informateur Gerrit Zalm onderhandelen over de vorming van een kabinet. Foto’s Robin Utrecht/ANP

Wanneer de gemeenteraad in Ede vergadert, wordt vooraf gebeden. Of preciezer: raadsleden in Ede mogen gezamenlijk bidden, maar wel voordat de voorzitter de vergadering heeft geopend. Een compromis, bereikt in 2015, toen de gemoederen over het ‘ambtsgebed’ in de raad hoog dreigden op te lopen.

Afschaffing van het gebed was een belangrijk punt voor D66, zegt fractievoorzitter Sina Salim. Dus toen hij in 2014 toetrad tot een coalitie met onder andere de ChristenUnie, stond zijn partij erop dat de raad er vrij over zou stemmen. Het ambtsgebed werd weggestemd, maar met het alternatief kunnen beide partijen leven.

Een compromis zoals in Ede zou inspiratiemateriaal voor Haagse politici kunnen zijn. Afgelopen week begonnen de formatieonderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Voor die laatste twee lijkt samenwerking allerminst vanzelfsprekend. Eerder gooide D66-leider Pechtold de deur dicht voor de CU van Gert-Jan Segers, omdat de verschillen volgens hem té groot zouden zijn. Pas toen alle andere opties voor een meerderheidscoalitie waren opgedroogd, ging D66 overstag.

NRC peilde deze week de stemming bij een tiental samenwerkende bestuurders van D66 en CU in gemeenten en provincies. Veel bestuurders zijn optimistisch.

Het vertrouwen zit ’m vooral in het feit dat de ChristenUnie en D66 partijen zijn die hun „verantwoordelijkheid nemen”. De breuk tussen de twee fractievoorzitters in de Tweede Kamer was vooral een incident. „Ik denk aan het moment dat Rutte I zijn meerderheid verloor”, zegt de Zwolse CU-wethouder Ed Anker. „Toen hebben Arie Slob en Alexander Pechtold elkaar op een lastig moment opgezocht en gezegd: hoe gaan we nu verder?” Ook nu verwacht Anker, die ooit Kamerlid was, dat de twee partijen weer in hun „bestuursmodus” en niet in hun „campagnemodus”.

D66 en ChristenUnie bestrijden niet elkaars standpunten, maar elkaars identiteit, schrijft columnist Tom-Jan Meeus

Atheïst

Eigenlijk lijken de twee partijen best veel op elkaar, zegt Thomas Walder. Hij is lid van D66, maar vertegenwoordigt als wethouder in de Overijsselse gemeente Hellendoorn ook VVD, PvdA en ChristenUnie. Dat gaat prima, volgens Walder, die zichzelf atheïst noemt. „Als ik met CU-leden bespreek waarom het geloof belangrijk voor ze is, hebben ze het over zorgen voor elkaar, gelijkwaardigheid en eerlijkheid. Nou, dat zijn allemaal ook belangrijke waarden voor mij.” De goede relatie is wel fragiel, erkent Walder. „Toen Pechtold zich onlangs zo keihard opstelde tegenover de ChristenUnie, had ik wel iets uit te leggen. Zo’n hard geluid van D66, daar schrikken mensen van.”

Lastig blijven de verschillen op levensbeschouwelijke punten. Veel CU-bestuurders vinden dat D66 flexibeler moet worden over een aantal medisch-ethische kwesties, met de voltooidlevenwet van Tweede Kamerlid Pia Dijkstra voorop.

Dat is een punt van „tweede orde”, vindt CU-wethouder Anker – vergeleken met bijvoorbeeld economische uitdagingen of het klimaat. Anker: „Ik zou die medisch-ethische agenda wat korter maken.”

Dat vindt ook de Vlissingse fractievoorzitter Coen van Dalen, wiens CU het college met D66 erin steunt maar zelf geen wethouder levert: „Dat is wellicht de prijs die Pechtold zal betalen om zijn politieke carrière als vicepremier af te sluiten.”

Dat CDA en VVD meeonderhandelen sterkt de CU’ers in die overtuiging. Het CDA was altijd al kritisch, en VVD-leider Mark Rutte zei in maart tegen het Nederlands Dagblad dat er geen onnodige haast gemaakt moet worden met de voltooidlevenwet.

Andere twistpunten zijn de donorwet en de al voor de verkiezingen aangenomen wietwet. Lokaal spelen dat soort onderwerpen minder, benadrukken geïnterviewde bestuurders. De dynamiek is in Den Haag nu eenmaal heel anders. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de SP, die in gemeenten vaak samenwerkt met de VVD, maar die partij landelijk uitsluit „om haar grondbeginselen”. D66 en CU botsen lokaal alleen fundamenteel over de koopzondag, zeggen verschillende bestuurders. Maar met een compromis, zoals vier per jaar (Hellendoorn) of alléén in het centrum (Ede), valt daar altijd wel een mouw aan te passen.

Lees het laatste nieuws over de onderhandelingen: in ons formatieblog

En dan zijn er nog genoeg inhoudelijke overeenkomsten waar men elkaar lokaal vindt: opvang van vluchtelingen, milieu en onderwijs. Dat zijn thema’s waar vooral CDA en VVD anders over denken. Gedeputeerde Bert Boerman (CU) uit Overijssel: „We moeten niet vergeten dat het een samenwerking blijft van vier partijen, niet van twee.”

Tippelzone

Maar ook op gemeenteniveau kunnen immateriële onderwerpen tot botsingen leiden. Twee weken geleden stapte in Arnhem CU-wethouder Anja Haga uit het college met D66. In een eigen verklaring stelde de partij dat „de druppel” de discussie over de lokale tippelzone was. Voorafgaand aan de breuk keerden raadsleden van D66 zich in lokale media fel tegen de CU, die ineens sluiting zou hebben bepleit. In het Reformatorisch Dagblad verweet een CU-raadslid de lokale fractie van D66 daarop ‘religiestress’.

Dat deze openlijke ruzie op een pijnlijk moment oplaaide, lijken de twee partijen zich te realiseren. Tegenover NRC wilde Haga geen commentaar op de kwestie geven. Ook de lokale fracties van D66 en ChristenUnie reageerden niet op verzoeken om toelichting.

Zo fragiel kunnen de goede verhoudingen zijn. En hoe positief de ervaringen in Ede ook zijn, D66-fractievoorzitter Salim denkt niet dat het in Den Haag even soepel zal verlopen. Ook voor hem is toegeven op voltooid leven ondenkbaar. „Ik kom uit Iran. Juist daarom zijn individuele vrijheden voor mij zo belangrijk. Nu hier eindelijk een Kamermeerderheid voor is, mogen we dit niet weggeven.” Of dat het geval is, is overigens maar zeer de vraag: sinds de verkiezingen lijkt die meerderheid verre van zeker. En het is juist dat wat CU’ers sterkt in hun overtuiging dat D66 dit kroonjuweel opzij zal moeten zetten.