Kernmachten moderniseren hun arsenaal

Nucleaire wapens Bijna 140 landen hopen deze week een akkoord te bereiken over een verbod op kernwapens. Maar de negen kernmachten doen niet mee.

Grote raketten uit Noord-Korea die een kernkop zouden kunnen dragen. Foto Wong Maye/AP

Het aantal kernwapens in de wereld neemt langzaam af, maar de kernwapenstaten moderniseren wel hun arsenaal of hebben daar plannen voor. Dat blijkt uit een jaarlijks overzicht van het in bewapening gespecialiseerde Zweedse onderzoeksinstituut SIPRI.

Eind deze week hopen een kleine 140 landen binnen de Verenigde Naties een akkoord te bereiken over een mondiaal verbod op kernwapens, dat evenwel niet door de kernmachten wordt gesteund. Het akkoord moet bezit, gebruik en ontwikkeling van kernwapens verbieden. Er zijn weliswaar meerdere internationale verdragen die toezien op kernwapens, maar een verstrekkend verbod is er nog niet. Zo’n verbod bestaat wel voor andere massavernietigingswapens.

Ook al doen de kernmachten niet mee, een algeheel verbod zou een grote stap voorwaarts zijn, aldus Krista van Velzen van vredebeweging PAX, die zich in Nederland al jaren sterk maakt voor een verbod. „Het is belangrijk dat er een internationale juridische norm komt die kernwapens verbiedt. Met zo’n norm in de hand kun je bijvoorbeeld investeerders aanspreken of landen, zoals Nederland, die Amerikaanse kernwapens op hun grondgebied hebben.”

Nederland speelt een opvallende rol bij de besprekingen. Alle NAVO-landen keerden zich in het najaar tégen een internationale conferentie die het VN-verbod moest voorbereiden, nadat van Amerikaanse zijde druk was uitgeoefend. Nederland onthield zich van stemming. Vervolgens heeft Nederland actief deelgenomen aan het VN-beraad, zegt Van Velzen. Een nieuw kabinet zal steun voor een eventueel akkoord moeten afwegen tegen de verplichtingen die Nederland in NAVO-verband is aangegaan.

Gezamenlijke arsenaal

De negen landen die kernwapens bezitten – de Verenigde Staten, Rusland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, China, Pakistan, India, Israël en Noord-Korea – hadden begin dit jaar 4.150 kernwapens operationeel gestationeerd. Het totale gezamenlijke arsenaal zou bestaan uit 14.935 wapens, vergeleken met 15.395 begin vorig jaar.

Het aantal kernwapens daalt al sinds midden jaren tachtig, toen er naar schatting 70.000 wapens gestationeerd waren. Vooral de VS en Rusland hebben hun arsenalen gekrompen, tot 6.800 respectievelijk 7.000 kernkoppen. Vorig jaar verminderde president Barack Obama het Amerikaanse arsenaal eenzijdig met 500 kernkoppen. Samen bezitten de twee grootmachten rond 93 procent van de kernwapens.

Voorstanders van een verstrekkend VN-verbod hopen dat het ook een instrument kan zijn om kernwapenstaten te overtuigen om opnieuw te werken aan substantiële verlaging van de kernwapenvoorraad.

Een aantal bekende Nederlanders riep de regering onlangs op om op te treden als bruggenbouwer tussen de kernwapenstaten en de landen die zich nu in New York sterk maken voor een verbod.

Lees ook het interview over kernwapens met hoogleraar Koreastudies Remco Breuker: ‘Met Noord-Korea zijn we het kritieke punt gepasseerd’

Intussen investeren alle kernmachten in hun arsenaal. China heeft een langlopend moderniseringsprogramma aangekondigd dat gericht is op verbetering van de wapens, niet op uitbreiding van het aantal wapens. India en Pakistan streven naar uitbreiding van hun arsenaal en investeren in de ontwikkeling van raketten waarmee de kernkoppen gelanceerd kunnen worden. Israël, dat formeel niet bevestigt dat het over kernwapens beschikt, test raketten voor de lange afstand, aldus het Stockholm International Peace Research Institute.

De VS zijn begonnen aan een grootscheepse modernisering van hun gehele kernmacht. Zo wordt onder andere een nieuwe bommenwerper voor de lange afstand ontwikkeld, de B-21, evenals een nieuw type kruisraket, nieuwe intercontinentale raketten en nieuwe generatie nucleaire onderzeeërs. De komende tien jaar zouden de VS 400 miljard dollar investeren in de modernisering; tegen 2040 zou 1.000 miljard uitgegeven zijn.