Column

Hoe stabiel zijn Saoedi-Arabië en de Emiraten eigenlijk?

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt elke week op deze plaats de feiten van de hypes.

Zoals u weet eisen een stuk of wat Arabische landen onder aanvoering van Saoedi-Arabië en de Emiraten de sluiting van de Qatarese satellietzender Al-Jazeera en nog wat media. Want volgens hen zijn dat gevaarlijke terreurzenders in dienst van terreurbaas Qatar. Ze moeten voorgoed dicht, per dinsdag. En als Qatar die eis, en nog twaalf andere, niet onverkort inwilligt – nou, dan gaan er nog ongenoemde maar zeker verschrikkelijke dingen gebeuren. Maar het gaat me hier vandaag om de pers in het héle Midden-Oosten.

De speciale rapporteur van de Verenigde Naties voor de vrijheid van meningsuiting, David Kaye, zei vorige week dat de geëiste opheffing van Al-Jazeera „een ernstige bedreiging vormt voor de vrijheid van meningsuiting”. Waar hééft die man het over? Het Midden-Oosten is bolwerk van de onvrijheid van meningsuiting. Met een enkele uitzondering: Tunesië tot op zekere hoogte, en Israël, maar zelfs daar is de situatie niet florissant met premier Netanyahu die steeds meer greep probeert te krijgen op de nieuwsmedia.

Een belangrijke Emiraatse woordvoerder was vorige week wat dat betreft verrassend eerlijk. „Wij zeggen niet dat we persvrijheid hebben. Wij zijn niet voor het idee van persvrijheid.” Het gaat daarentegen om „verantwoordelijke berichtgeving”. Wat verstaat hij onder verantwoordelijk? Ik zou zeggen: kijkt u maar eens naar de Saoedische zender Al-Arabiyya of het Emiraatse Sky News Arabia, of hun websites: strikt their masters’ voices.

De eis tot sluiting is eigenlijk nog heel gematigd: in 2003 vroeg Mohammed bin Zayed, destijds stafchef van de Emiraatse strijdkrachten, de Amerikanen in Irak om Al-Jazeera te bombarderen. Ook een manier van opheffen, zal ik maar zeggen. Wat de Amerikanen overigens inderdaad deden, per ongeluk, zeiden ze. MbZ is nu met de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman de grote man achter de anti-Qatarcampagne.

Maar ik zou het hebben over de personvrijheid in het hele Midden-Oosten. De situatie in Turkije is helder: daar zitten nu meer dan 150 journalisten in de gevangenis en je kunt er echt niks zeggen wat op kritiek op de leiding lijkt. Iran was tot voor kort de grootste persknevelaar, maar dat ze dat nu niet meer zijn, komt alleen maar doordat Turkije zoveel erger is geworden.

Egypte! Dat heeft volgens de laatste telling, op 29 juni, inmiddels 114 lokale en internationale websites geblokkeerd. Al-Jazeera natuurlijk – Egypte is een van de leidende anti-Qatarlanden – maar bijvoorbeeld ook de onafhankelijke internetkrant Mada Masr, zo’n beetje het laatste spoortje van een vrije pers in Sisi’s Egypte. Het argument van de overheid is doorgaans dat het geblokkeerde medium leugens verspreidt dan wel terrorisme steunt. Bahrein heeft onlangs zijn laatste onafhankelijke krant verboden. De Palestijnse president Abbas is nog maar een beginner in dit gezelschap, maar heeft intussen toch ook elf websites van de concurrentie geblokkeerd. Enzovoorts, enzovoorts.

Kennelijk hebben de westerse regeringsleiders zich bij deze situatie neergelegd. Heeft u iemand gehoord over de eis tot opheffing van Al-Jazeera? Trump niet, want die is van de Saoediërs. Maar Macron en Merkel, de nieuwe leiders van de vrije wereld? May? Onze eigen Rutte? Heeft u ze gehoord over de nieuwste persbreidels in Egypte? Over Bahrein?

Saoedi-Arabië en de Emiraten zijn grote wapenklanten, en dat speelt een rol. En tegenwoordig gaat stabiliteit boven democratie – wat wilt u in zo’n instabiele regio!

Maar hoe stabiel zijn de vorstenhuizen van Saoedi-Arabië en de Emiraten eigenlijk als ze zó bang zijn voor de media van de buren?