Hippe merken moeten Belgen weer fier op hun bier maken

Bier

Juist in speciaalbierland België breekt de craft beer-hype relatief laat door. Nu pas vernieuwen brouwers zich, maar de Belgen gaan er niet meer door drinken.

Proeverij van het Brussels Beer Project (BBP) Foto Ans Brys

Ze proberen het al sinds 2014 bij de Federatie voor Belgische Brouwers: de Belgen weer warm krijgen voor hun eigen bier. ‘Fier op ons bier’ luidt de campagne om Belgen net zo trots te maken op het eigen bier als het buitenland. België staat internationaal synoniem voor chocolade, wafels, frieten en bier. Het bier werd vorig jaar zelfs uitgeroepen tot Unesco Werelderfgoed. Maar uit het nieuwste jaarverslag van de brouwersvereniging blijkt opnieuw dat de Belgen zélf steeds minder zin lijken te hebben in hun eigen brouwsels.

De sector bereikte afgelopen jaar een absoluut dieptepunt: een consumptiedaling van 3,3 procent. De daling is niet nieuw. De afgelopen 25 jaar al nam de binnenlandse consumptie in België jaarlijks gemiddeld met rond de 1,4 procent af.

Speciaalbieren zijn wel steeds populairder. Pils en andere lichtere bieren stonden in 2016 allemaal in de min, ‘degustatiebieren’ werden 3,5 procent meer gedronken. „Belgen drinken nu kwalitatiever en verantwoorder”, legt voorzitter van de Federatie voor Belgische Brouwers Jean-Louis Van de Perre uit. Maar „van zware speciale bieren drinkt men nu eenmaal ook wat minder”. En dus daalt de totale verkoop.

Toch is dat opvallend: de bierconsumptie in Nederland neemt de laatste jaren juist toe, mede door de recente hype rondom craft beer – zoals Indian Pale Ale, een speciaalbier met veel hop – en microbrouwerijen. De consumptie van speciaalbier steeg in Nederland dan ook fors – met 12,6 procent in 2016 – en compenseerde zo de gedaalde pilsconsumptie. De import van Belgisch bier neemt er net als in andere landen toe. België zelf – bekend om zijn talloze abdij-, trappisten- en andere bijzondere bieren – blijft echter achter met slechts een kwart van de Nederlandse groei in speciaalbieren.

Wet van remmende voorsprong

Volgens biersommelier Luc De Raedemaeker kan de Belgische biersector last hebben gehad van de wet van de remmende voorsprong. „We noemen het hier dan geen craft beer, maar feitelijk is 90 procent van de traditionele Belgische bieren dat wel.” Relatief werd dus al meer speciaalbier gedronken. Het zorgde er ook voor dat de innovatiedrang bij die traditionele brouwers en in de Belgische biersector in het algemeen wat minder groot was.

De laatste paar jaar begint de innovatie echter langzamerhand door te sijpelen. Onder meer Palm introduceerde in 2014 een nieuwe manier van werken. Bij de brouwer van lichtere speciaalbieren, inmiddels in handen van het Nederlandse Bavaria, was toen al enige tijd sprake van verliezen. Palm Breweries veranderde in Palm Belgian Craft Brewers, richtte intern een microbrouwerij op en lanceerde nieuwe, meer experimentele bieren. Een jaar later maakte het bedrijf weer winst, blijkt uit de laatste jaarcijfers van voor de overname.

Ook nieuwe brouwers kwamen pas later op in België. De opkomst van microbrouwerijen is in Nederland al enkele jaren gaande: het aantal brouwerijen verviervoudigde de afgelopen tien jaar van 90 in 2007 tot 370 dit jaar. In België komen de kleine brouwerijen nu pas: in 2015 waren er nog 199 brouwerijen, een jaar later 224. „Inmiddels zullen dat er al zo’n 250 zijn”, aldus Van de Perre.

De veranderingen in de sector verlopen niet altijd even soepel. „In een markt met veel nieuwe brouwers moeten we waken over de kwaliteit van het Belgische bier”, zegt Van de Perre. Bij het Brussels Beer Project bijvoorbeeld, geopend in 2013, wordt het meeste bier niet intern gebrouwen. „Voor kleine brouwerijen is het een grote investering om voor een paar miljoen een brouwerij te openen. Daarom laten wij de bieren die we op grotere schaal gaan produceren brouwen door derden”, legt manager Dimitri Van Roy uit.

Open brief

Door traditionele brouwers wordt daarom wel eens scheef naar Brussels Beer Project gekeken, zegt hij: „We hebben in het begin een open brief ontvangen van enkele artisanale brouwers omdat we de Belgische markt kapot zouden maken.”

Van de Perre, van de Federatie voor Belgische Brouwers, roemt de „dynamiek” die de innovatie teweeg brengt. Hij hoopt dat nieuwe bierbrouwers jongeren enthousiast kunnen maken, en dat het bier zo hipper wordt – en de verkoop alsnog zal gaan stijgen.

De Raedemaeker ziet de bierconsumptie niet snel weer groeien. Maar dat is niet erg, zegt hij. „Mensen genieten nu meer van bier en drinken beter.”

Misschien is dat ook wel gezond: Belgen dronken twintig jaar geleden nog ruim 10 miljoen hectoliter bier per jaar, nu is dat nog maar driekwart daarvan – zo’n 72 liter per jaar per Belg.

NRC ging op bezoek bij twee initiatieven om de Belgische bierwereld nieuw elan te geven:

BBP: Elke paar weken een nieuw biertje

Aan de hippe Antoine Dansaert-straat in Brussel ligt het Brussels Beer Project (BBP), een bar en brouwerij in één. De microbrouwerij begon in 2013, toen de bierconsumptie in België al enige tijd daalde. Maar daar hebben ze hier niets van gemerkt, zegt manager Dimitri Van Roy. Het ‘project’, gecrowdfund door mensen die nu hun hele leven twaalf biertjes per jaar krijgen, groeide de laatste jaren uit tot een bedrijf dat zijn bier in onder meer de winkels van Delhaize en in Nederland verkoopt, en in vele Belgische cafés. Er gaan zesduizend biertjes per dag doorheen en sinds kort maakt BBP naar eigen zeggen winst.

Van Roy merkte dat vernieuwing in het traditionele bierland pas laat op gang kwam. „De innovatie lag in eerste instantie in andere landen.” BBP wilde met zijn biertjes laten zien „dat ook België, ondanks de traditionele biermarkt hier, kan innoveren”. De afgelopen jaren zag Van Roy de biermarkt in België veranderen: „Een paar jaar geleden had nauwelijks iemand een idee wat een IPA was (Indian Pale Ale, een sterker, bitter speciaalbier met veel hop, red.) was, nu zien we een generatie liefhebbers ontstaan die nieuwe smaken willen ontdekken.”

De drie brouwers van BBP bedenken elke paar weken een nieuw biertje, dat ze ter plekke maken. Alleen de succesvolle, soorten gaan in permanente productie. Op die manier maken ze soms ook „een beetje gekke biertjes”, waarin traditionele recepten opnieuw worden uitgevonden. Zoals #exp0034: een ‘gerookt witbier’ met 3 procent alcohol. „Bij traditionele brouwerijen zie je dit soort experimenten minder snel”, denkt Van Roy.

Palm Craft Brewers: Experimenteren met hout, fruit en kruiden

Een paar jaar geleden ging het niet goed met Palm. Het amberkleurige speciaalbier van de brouwer valt onder de noemer van ‘dorstlessende speciaalbieren’: speciaalbier niet zwaarder dan pils. Daarvan daalt de consumptie al jaren. In 2014 leed het bedrijf verlies, maar met de nieuwe strategie kwam daar verandering in, vertellen topman Sven Stuer en woordvoerder Peter Buelens in hun kantoor naast de Palm-brouwerij, midden in het dorp Steenhuffel tegenover de kerk. Palm richtte voor de ontwikkeling van nieuwe bieren binnenshuis microbrouwerij De Hoorn op. Vier jonge brouwers experimenteren er met hout, fruit, kruiden en hop in hun bier. Elk jaar testen ze acht bieren die in een aantal cafés als limited edition onder de naam Arthur’s Legacy worden uitgebracht, en pas bij succes in het standaardpakket worden opgenomen. In 2015 maakte de brouwer weer winst en met name het nieuwe, zwaardere bier Cornet wordt nu in heel België en Nederland veel gedronken. „Onze traditionele manier van werken was wat afstandelijk, terwijl de consument nu meebeslist”, zegt Stuer. „Hiermee willen we laten zien dat ook traditionele brouwers innovatief kunnen zijn.”

Palm denkt met ‘evenwicht en traditie’ een streepje voor te hebben op nieuwere brouwerijen. „De consument experimenteert vandaag de dag graag en wil verrast worden, maar in het grote aanbod zijn ook veel extreme bieren die maar één keer leuk zijn om te proberen.”

Hij denkt dat, na de trends richting alcoholvrij en zwaar speciaalbier, het tij gunstig is voor Palm-bier. ‘De tijd voor dorstlessend speciaalbier komt nog.’