VN-vredesmissies in het nauw door bezuinigingen

Verenigde Naties De VS zijn verheugd over besparingen op VN-vredesoperaties. Missies worden verkleind of zijn voor eigen rekening.

Een vrouw en een kind lopen langs vredessoldaten uit Gabon in de Centraal-Afrikaanse Republiek in juni. Foto Saber Jendoubi/AFP

Vredesmissies in Afrika staan onder druk door bezuinigingen van de Verenigde Naties, afgedwongen door de lidstaten – de Verenigde Staten onder president Donald Trump voorop.

Vorige week stemde de Veiligheidsraad in met afslanking van de VN-vredesmacht in de Soedanese regio Darfur. Twee weken geleden voorkwam Washington dat een gemeenschappelijke legermacht voor de bestrijding van terreurgroepen in de Sahel onder VN-vlag werd geplaatst – en daardoor in aanmerkingen zou komen voor VN-financiering.

Na het intrekken van fondsen door de EU moest vorig jaar al worden bezuinigd op de vredesoperatie in Somalië, terwijl ook wordt nagedacht over inkrimping van de omvangrijke VN-missie in het onrustige Congo.

Bezuinigingen spelen een rol bij besluiten over andere operaties.

De VN zijn wereldwijd betrokken bij een zestiental vredesmissies, de meeste in Afrika. Het gaat om grote eenheden, zoals in Congo, Darfur, Zuid-Soedan en Mali, maar ook om relatief kleine operaties, zoals waarnemers in Kashmir, in de Sahara en op Cyprus.

Afgelopen vrijdag stelde de Algemene Vergadering van de VN het nieuwe jaarbudget voor de belangrijkste vredesoperaties vast op 6,4 miljard euro. Dat is een half miljard minder dan de vorige begroting.

De daling werd toegejuicht door de Amerikaanse regering. „Nog maar vijf maanden hier, en we zijn er al in geslaagd om ruim een half miljard dollar uit de begroting van het VN-budget voor vredesoperaties te snijden, en we staan nog maar aan het begin”, twitterde de Amerikaanse ambassadeur bij de VN, Nikki Haley, vrijdag.

Sommige missies, zoals die in Ivoorkust, Liberia en Haïti, worden beëindigd omdat hun taak erop zit. Maar bezuinigingen spelen een rol bij besluiten over andere operaties.

Bekijk ook de beelden van een VN-vredesmissie: Mee met de gevaarlijkste VN-vredesmissie van dit moment

Legermacht in de Sahel

Frankrijk nam eerder dit jaar het voortouw bij het optuigen van een gemeenschappelijke legermacht in de Sahel en de Sahara. Het infinitief werd beleefd verwelkomd bij de VN, maar onder Amerikaanse druk krijgen de 5.000 Sahel-soldaten geen VN-embleem op hun uniform. De betrokken landen – Niger, Mali, Mauritanië, Burkina Faso en Tsjaad – moeten zelf voor de kosten opdraaien. De EU heeft vijftig miljoen toegezegd, en Parijs hoopt op extra bijdragen van Duitsland, België en Nederland.

De Franse president Macron was zondag in de Malinese hoofdstad Bamako om de vredesmacht officieel te lanceren. „Terroristen, boeven en moordenaars in de lege ruimtes in de Sahel en de Sahara”, zo omschreef hij de vijand.

De bezuinigingen op vredesmachten zijn goed nieuws voor de Soedanese president Omar al-Bashir.

In Mali opereert al een VN-vredesmacht van ruim 10.000 blauwhelmen, naast een Franse legermacht van 4.000 man in de regio. Desondanks hergroeperen de terreurorganisaties zich. „De situatie is gevaarlijk geworden”, zei de Franse minister van Buitenlandse zaken Jean-Yves Le Drian vorige maand na aanvallen in verschillende steden in de regio.

Een sleutelrol in de Sahel is weggelegd voor Tsjaad. De zogenoemde woestijnratten uit dat land kennen het terrein beter dan wie ook en hun militaire bijdrage is uitmuntend. Maar president Idriss Deby leidt een corrupt en dictatoriaal bewind en hij wil meer buitenlands geld voor zijn deelname aan verschillende vredesoperaties: in Mali, tegen de Nigeriaanse terreurgroep Boko Haram en straks in de Sahel-legermacht.

Oorlogsmisdaden

De bezuinigingen op vredesmachten zijn goed nieuws voor de Soedanese president Omar al-Bashir. Tegen zijn zin kwam er in 2007 een vredesmissie van de Afrikaanse Unie en de VN naar de westelijke regio Darfur, na het uitbreken van bloedig geweld tussen opstandige Dafuri van Afrikaanse afkomst en regeringstroepen, bijgestaan door Arabische milities. Er wordt op beperkte schaal nog gevochten met rebellengroepen, en ruim twee miljoen inwoners zijn nog ontheemd. Toch zal de VN-missie de komende tijd met ruim eenderde worden afgeslankt. De EU en de VS beschouwen Bashir, wegens oorlogsmisdaden gezocht door het Internationaal Strafhof in Den Haag, nu vooral als bondgenoot tegen terrorisme en migranten. Washington overweegt nu de Amerikaanse sancties tegen Soedan op te heffen.