Als de dijk toch hoger moet, kun je nog veel meer aanpakken

Waterveiligheid

In 2050 moet zo’n 1.100 kilometer dijk zijn verhoogd. Een ingrijpende stap. Mensen mogen meedenken over het verbeteren van de omgeving. „We gaan niet alleen even het fietspad op de dijk opnieuw asfalteren.”

De Grebbedijk, tussen Wageningen en Rhenen, beschermt de Gelderse Vallei tegen het water in de Nederrijn. Foto’s Merlin Daleman

Onder de warme zon, op de Grebbedijk langs de Nederrijn, in de uiterste hoek van de haven in Wageningen, parkeren een man en een vrouw hun fiets, draperen zakdoeken over een zitbank en schroeven de dop van een thermoskan los. Ze gaan zuchtend zitten. Met uitzicht over schepen en silo’s van veevoederbedrijven.

De haven is een van de plaatsen langs de ruim vijf kilometer lange Grebbedijk, tussen Wageningen en Rhenen, die de komende jaren een metamorfose ondergaan. „Met plekken als deze kunnen we nog véél meer doen dan nu”, zegt Ronald Löhr, projectmanager Grebbedijk van waterschap Vallei en Veluwe. Je zou de „ruimtelijke kwaliteit” kunnen vergroten. Je zou een nevengeul langs de rivier kunnen graven.

Je zou ook de cultuurhistorie kunnen versterken. „We zitten hier vlak bij de plaats waar tijdens de oorlog het Nederlandse leger viel, maar ook waar vijf jaar later de capitulatie van Duitsland werd getekend. Daar kun je iets mee.”

Basisveiligheid

De dijk gaat over enkele jaren op de schop, als een van de eerste projecten van het nieuwste ‘hoogwaterbeschermingsprogramma’, een gezamenlijk meerjarenplan van Rijk en waterschappen, dat Nederland moet beschermen tegen overstromingen. Daarbij worden niet alleen de dijken versterkt, maar zullen ‘regionale partners’ ook het landschap omvormen. Daarbij willen ze uitdrukkelijk rekening houden met de wensen van omwonenden en regionale bestuurders.

We gaan hier niet alleen even het fietspad over de dijk opnieuw asfalteren.

Dijkgraaf Tanja Klip-Martin van het waterschap Vallei en Veluwe: „We wonen in een dichtbevolkte delta. Je ontkomt er niet aan dat je burgers raakt als je de waterveiligheid wilt vergroten. Dat vraagt om innovatie. Technisch. Ruimtelijk. Sociaal. Mensen mogen meedenken. We gaan hier niet alleen even het fietspad over de dijk opnieuw asfalteren. We willen een visie op dit gebied al meanderend ontwikkelen. Wat willen de burgers? Wat willen de overheden? Willen ze natuur? Willen ze een nieuwe woonwijk? Willen ze iets doen aan de uiterwaarden? Willen we iets doen aan cultuurhistorie?”

Ongeveer de helft van alle duinen en dijken die Nederland beschermen tegen overstromingen van zee of grote rivieren, de ‘primaire keringen’, voldoet niet aan de nieuwe normen die onlangs zijn opgesteld. Deze normen gaan uit van het principe dat iedereen in Nederland dezelfde basisveiligheid moet hebben, én dat sommige delen beter moeten worden beveiligd dan andere, omdat er meer mensen wonen, en er meer economische schade zou worden aangericht. Anders gezegd: niet langer de kans op een dijkdoorbraak is doorslaggevend voor de norm, maar ook de risico’s als gevolg van een doorbraak.

Respect voor de omgeving

Ook klimaatverandering maakt nieuwe normen noodzakelijk. Richard Jorissen, directeur van het hoogwaterbeschermingsprogramma: „We sluiten een verzekering af tegen overstromingen. De premie daarvoor is nu herijkt. We zullen hard aan de slag moeten gaan.”

Met, nogmaals, respect voor de wensen van de omgeving. „We gaan niet even berekenen hoe we een stabiele dijk moeten bouwen om vervolgens alleen maar te kijken hoe we die kwijt kunnen. We hebben een open houding. We willen een meerwaarde creëren.”

De Nederlandse kust is min of meer op orde. Het is vooral het rivierengebied waar de dijken moeten worden aangepakt. Zo’n 1.100 van de bijna 3.500 kilometer aan primaire keringen moet worden aangepakt om in 2050 te voldoen aan de nieuwe normen.

Foto’s Merlin Daleman

De Grebbedijk heeft prioriteit, want als de rivierdijk hier bezwijkt, stroomt het water als in een kuil de Gelderse Vallei binnen, Binnen enkele dagen staat er dan drie tot vier meter water in de straten van Veenendaal. Ook Amersfoort zou natte voeten krijgen. „De dijk fungeert als een stop op de fles”, zegt dijkgraaf Tanja Klip-Martin.

De directe schade, in het gebied met een kwart miljoen inwoners, zou 10 miljard euro bedragen. Inclusief de indirecte schade, bijvoorbeeld doordat snelwegen en spoorlijnen onbruikbaar worden, zou dat bedrag zelfs kunnen oplopen tot 27 miljard euro.

We rijden met de auto over de dijk, en houden halt bij de kade van twee roeiverenigingen. Die delen op dit moment de toegang tot de rivier met grote vrachtschepen. Niet ideaal. „Daar gaan we in de plannen over nadenken”, zegt dijkgraaf Klip-Martin.

Grasmengsels

We wandelen over de dijk, met aan de ene kant de uiterwaarden, en aan de andere tuinen van dijkwoningen. Hier zijn bewoners al bezig met het testen van verschillende grasmengsels op het dijktalud dat aan hun tuin grenst. Zo proberen ze uit te vinden welke soort het meest geschikt is als bekleding van de toekomstige dijk.

Fijn, zeggen de watermanagers, als mensen zo betrokken zijn bij dit project. Ze hebben er zin in. Jorissen: „Het gaat hier om een kort traject van een paar kilometer. Maar de waterveiligheid wordt er enorm door verbeterd. Dit project is een parel in de kroon van het hoogwaterbeschermingsprogramma.”