Opinie

In Groot-Brittannië hebben EU-burgers niets meer te zoeken

Discriminatie, onzekerheid, een tweederangs burgerschap en haatcampagnes in de Britse tabloids. Dan is het niet gek dat een toenemend aantal EU-burgers Groot-Brittannië verlaat, constateert .

Foto: iStock

Verwacht geen lange rijen EU-burgers bij Heathrow of de Kanaaltunnel. Denk eerder aan een gestage stroom, die zal aanzwellen naarmate de implicaties van Brexit niet meer zijn te ontkennen. Dit is de Brexodus: goed opgeleide EU-burgers met de mondiale arbeidsmarkt aan hun voeten keren Groot-Brittannië de rug toe.

Een rapport van Deloitte deze week bevestigde wat ’s werelds een na grootste advocatenkantoor Baker McKenzie eerder ontdekte: bijna de helft van de hoog opgeleide EU-burgers in Groot-Brittannië denkt binnen vijf jaar weg te zijn. Vooral de wetenschap en de technologie-, media-, telecommunicatie- en medische sector zullen hard worden geraakt.

Het onderzoek van Deloitte was nieuws voor de Britten, maar niet voor de drie miljoen EU-burgers in het land. Sommigen zijn al vertrokken, velen maken plannen en iedereen verkent de opties. Bijna iedereen kent wel iemand die al weg is - al dan niet met familie.

Het punt is niet dat tijdens het referendum vorig jaar de belangen van EU-burgers volstrekt werden genegeerd. Dat gebeurde immers ook met de belangen van de Ieren, Noord-Ieren, Schotten en met die van Gibraltar.

Dit is de Brexodus: goed opgeleide EU-burgers met de mondiale arbeidsmarkt aan hun voeten keren Groot-Brittannië de rug toe

Het punt is evenmin dat EU-burgers van afterthought nu bargaining chips zijn; een ruilmiddel om in Brussel iets binnen te halen, bijvoorbeeld betere visquota. EU-burgers wisten waar ze stonden toen de regering-May geheime toezeggingen deed aan Nissan dat de Japanse automaker hoe dan ook niet zal lijden onder Brexit, maar intussen hen liet bungelen.

Engelse superioriteitscomplex

De meeste EU-burgers zullen inmiddels ook gewend of zelfs immuun zijn voor het Engelse superioriteitscomplex ten opzichte van ‘Yurup’, en voor de periodieke beledigingen door prominente politici en media persoonlijkheden. De toename in hate crimes en subtiele discriminatie, die variëren van rotopmerkingen in de metro tot online scheldpartijen, doen oprecht pijn. Tegelijk komt het weinig voor en is het op zichzelf niet genoeg reden om te verkassen.

Nee, hoogopgeleide Europeanen vertrekken uit Groot-Brittannië omdat het land straks buiten de EU veel minder aantrekkelijk zal zijn. Bij een zogenoemde ‘zachte Brexit’ zijn de Britten weliswaar alle macht en invloed in Brussel kwijt, maar blijft alles hetzelfde. Maar de verkiezingen deze maand hebben laten zien dat zowel Labour als de Conservatieven vol op een keiharde Brexit aansturen.

Zullen we toch niet een paar jaar bijtekenen? Brexit heeft dit soort second thoughts finaal de grond ingestampt

En dus beseffen steeds meer EU-burgers dat ze het verkeerde land hebben gekozen. Ik hoor hier niet bij, want ik wist altijd al dat ons gezin na vijf, misschien zes jaar terug naar Nederland zou keren. Maar vijf, zes jaar is een lange tijd, en normaal zouden we nu worden besprongen door twijfels: zullen we toch niet een paar jaar bijtekenen? Zo worden veel tijdelijke immigranten permanente. Maar Brexit heeft dit soort second thoughts finaal de grond ingestampt.

‘Fair and serious’

Neem het fair and serious-aanbod dat premier Theresa May deze week deed om de status van EU-burgers te regelen. Het probleem is niet dat het aanbod niet fair is. Het probleem is dat het aanbod niet fair kan zijn.

Als EU-burgers na de Brexit al hun rechten behouden, worden ze een soort eersteklas burgers. Dan hebben ze meer rechten dan de Britten zelf en worden ze beschermd door een buitenlands hof. Het alternatief is May’s voorstel, waarbij hoogopgeleide EU-burgers of Brit of tweederangs burgers worden – zonder stemrecht of vanzelfsprekende toegang tot zorg en onderwijs.

En stel dat de EU-burgers Brit willen worden? Britten kunnen niet eens de treinen op tijd laten rijden, of de brandveiligheid garanderen. En dan zullen ze die miljoenen aanvragen wel goed kunnen verwerken?

Erger nog is dat de rechten die Theresa May nu voorstelt straks op ieder moment kunnen worden gewijzigd of afgepakt. En EU-burgers in Groot-Brittannië kunnen er niets tegen doen, want ze hebben geen stemrecht.

De lijst met dilemma’s lijkt eindeloos

Intussen voeren de invloedrijke, hysterisch eurofobe tabloids maar wat graag heksenjachten en haatcampagnes. Willen EU-burgers het risico lopen het doelwit van zo’n heksenjacht te worden?

En, opnieuw, stel dat EU-burgers er toch voor kiezen om Brit te worden. Dan vragen ze dus een tweede nationaliteit aan. Maar landen als Oostenrijk, Nederland, Slowakije, Estland en Litouwen maken het hebben van een dubbele nationaliteit formeel of de facto enorm moeilijk. Dat betekent dat Nederlanders die hun kinderen in Groot-Brittannië een volwaardige toekomst willen geven, afstand moeten doen van hun Nederlandse nationaliteit.

Dat is nogal een offer, want aldus geven ze ook hun EU-nationaliteit op, en daarmee het recht in 27 landen te werken en te wonen.

En wordt dat verzoek om de Britse nationaliteit, over vijf jaar, eigenlijk wel gehonoreerd?

Lees ook Joris Luyendijks eerdere bijdrage over Brexit: De leugen van een pijnloze Brexit.

De lijst met dilemma’s lijkt eindeloos. Er zijn gemengde paren, de een Brits, de ander afkomstig uit een EU-lidstaat, met kinderen. Gescheiden paren van wie een partner is hertrouwd, ook weer met een andere EU-burger. EU-burgers met een gebrekkige vader of moeder die ze willen overbrengen – post-Brexit mag dit niet meer.

De drie miljoen EU-burgers in Groot-Brittannië weven ieder hun eigen patroon van overlappende en soms elkaar bijtende nationale identiteiten. Daarom is de EU zo populair in grensgebieden: veel Europeanen hebben een levensloop en een familieachtergrond die niet passen in de nauwe categorieën van de 19e-eeuwse natie-staat.

En dus vertrekken steeds meer EU-burgers uit Groot-Brittannië. Sommigen verwachten dat het pond veel verder zakt als de ware schade van Brexit duidelijk wordt en verkopen liever nu al hun huis. Anderen weten dat als de uittocht echt op gang komt, de arbeidsmarkt in hun land van herkomst wordt overspoeld met mensen met hun specifieke vaardigheden. Beter vluchten ze voor de kudde uit.

All is well that ends well, zeggen Britten graag. Dat geldt hier niet. Mensen - net zo goed als bedrijven - willen plannen. Dat vereist zekerheid.

Veel EU-burgers kunnen en willen niet wachten totdat duidelijk is of het de Britten behaagt hen ook in de toekomst goed te behandelen.