Afscheid van een vriend in nood

Goud-geel

Na 57 jaar trouwe dienst gaat de praatpaal vandaag met pensioen. Automobilisten met pech moeten hulpdiensten voortaan per mobiele telefoon waarschuwen.

Medewerkers van Rijkswaterstaat stellen langs de A2 de eerste praatpaal buiten gebruik. Alle 3300 praatpalen krijgen een hoes zodat duidelijk is dat ze niet meer in gebruik zijn. Foto: Koen van Weel/ANP

Ach, de praatpaal. Hoe veel leed heeft hij automobilisten de afgelopen 57 jaar niet bespaard. Welke weg zouden onze gevoelens van machteloosheid, woede, frustratie, teleurstelling en regelrechte wanhoop hebben gekozen als in de berm van de snelweg niet volgens een ijzeren ritme elke twee kilometer zijn gele gedaante zou zijn opgedoemd? Als na maximaal tien minuten wandelen langs de rijkswegen niet steevast deze geduldige vriend in nood stond te wachten?

Groot is de verscheidenheid aan meldingen via de praatpaal geweest, vertelt Hans Buiter, verenigingshistoricus van de ANWB, de organisatie die het systeem ooit bedacht, en het beheer over de praatpaal had. De meeste meldingen gingen over pech onderweg; een lege accu, of een lekke band. „Maar er waren ook automobilisten, vooral in de jaren zestig, die belden om te zeggen dat er vee op de weg liep.” En wat te denken van de meldingen over een neergestort F16-vliegtuig? Maar de mooiste meldingen waren zonder twijfel die van langs de snelweg achtergelaten vrouwelijke passagiers. „Die waren om wat voor reden dan ook uitgestapt en vervolgens door hun man vergeten.”

Dit alles is vanaf vandaag definitief voorbij. De praatpaal gaat met pensioen. Overbodig verklaard. Waren er halverwege de jaren negentig jaarlijks nog 300.000 meldingen, enkele jaren later zette de neergang in. De mobiele telefoon kroop de auto in en tastte het gezag van de praatpaal aan. Wat volgde was een ministerieel besluit, drie jaar geleden, om het netwerk buiten gebruik te stellen. Vrijdag is de eerste van drieduizend praatpalen verwijderd, langs de A2 tussen Amsterdam en Utrecht.

We wisten natuurlijk allang dat de verzorgingsstaat ter ziele was, en dat we in een doe-het-zelfmaatschappij leven – het einde van de praatpaal is daarvan het zoveelste bewijs. Toch doet het een beetje pijn. Voortaan wordt elke automobilist verondersteld een telefoon mee op reis te nemen, opgeladen, met eventueel een powerbank aan boord. Alleen met dit instrument wordt u geacht de hulpdiensten te waarschuwen.

Er is een tijd geweest, in de jaren dertig bijvoorbeeld, dat je bij pech langs de weg een vlaggetje met de letters SOS achterop je automobiel kon planten, zodat patrouillerende wegenwachters je opmerkten. Leden van de ANWB konden ook bellen naar de wegenwacht vanaf vaste adressen, cafés bijvoorbeeld, maar ook particulieren, waar op de gevel naast de deur een emaillen bord duidde op een telefonische hulppost.

Koningin Juliana met kletskop. Voorpagina van het maandblad Kampioen in 1966. ANWB

De praatpaal zou dit alles overbodig maken. Het eerste exemplaar werd al in 1955 door de ANWB geplaatst. „Op de Afsluitdijk, want daar kun je niet even naar een boerderij lopen en om hulp vragen”, vertelt historicus Buiter. Het was toen nog een telefoonpaal, waar als in een telefooncel een noodnummer kon worden gedraaid. In 1960 volgden tien ‘echte’ praatpalen, langs rijksweg 13 tussen Rotterdam en Den Haag.

Pas in 1967 besloot het Rijk een landelijk netwerk van praatpalen te financieren; een ontwerp van Philips. De laatste generatie praatpaal werd in 1994 geboren; een zuil met twee oorschelpen die het instrument een konijnachtig voorkomen gaf.

De praatpaal neemt afscheid. Wij wensen telefoonloze autorijders veel sterkte bij pech onderweg, en hopen op barmhartigheid van hun medeweggebruikers.