150 jaar Canada: ‘twee nullen te weinig’

Canada viert zijn 150ste verjaardag, maar de inheemse bevolking was er toch veel eerder? Vanuit verschillende hoeken komt kritiek. Een echt groot feest is niet van de grond gekomen.

Regenboogvlaggen bij het Canadese parlement in Ottawa in juni. Foto Chris Wattie / Reuters

Al enkele jaren is de mijlpaal in beeld, en zaterdag is het zover: Canada viert zijn 150ste verjaardag. Maar ondanks pogingen om er een groot feest van te maken, zit de stemming er niet echt in. Canada Day wordt als gebruikelijk gevierd met parades, barbecues, vuurwerk en een muziekfestival in de hoofdstad Ottawa. Nationale parken kunnen gratis worden bezocht. Een groots nationaal evenement is echter niet van de grond gekomen.

De aanloop naar het 150-jarig bestaan van het land, het jubileum van de ‘Confederatie’ van vier Britse koloniën in 1867 die uitgroeide tot het Canada van vandaag, is overschaduwd door controverses. Bijvoorbeeld over het reusachtige rubberen badeendje dat het Redpath Waterfront Festival in Toronto voor de skyline van de miljoenenstad zal laten opdoemen om de nationale verjaardag te vieren.

De eend, afgekeken van het werk van de Nederlandse artiest Florentijn Hofman, is sinds 2007 te zien in steden over de hele wereld. Conservatieve volksvertegenwoordigers in Ontario namen aanstoot aan de subsidie van 120.000 Canadese dollar (81.000 euro) voor de installatie, die volgens hen geen aantoonbare link heeft met de Canadese geschiedenis. De provinciale parlementariër Rick Nicholls noemde het plan, met een weinig subtiele woordspeling, „een absolute cluster duck”.

Ook in Franstalig Canada, dat nooit warmloopt voor Canada Day, wordt gemopperd. In een documentairereeks op de nationale televisiezender CBC over het 150-jarig bestaan van het land, getiteld The Story of Us, wordt volgens Franstaligen hun rol onderbelicht – typerend voor het lot van de Franstalige minderheid binnen de anderhalve eeuw oude Canadese federatie. De stad Montreal viert liever zijn eigen 375ste verjaardag.

Symbool van onderwerping

De felste kritiek komt van leden van de inheemse bevolking. Zij beschouwen de negentiende-eeuwse Confederatie als een symbool van kolonialisme en de onderwerping van inheemse groepen. Mensen van de oorspronkelijke bevolking van Canada, een van de rijkste landen ter wereld, leven veelal in armoede op reservaten. Er is vaak gebrek aan schoon drinkwater. Inheemse kinderen zijn ernstig achtergesteld ten opzichte van andere kinderen, ondanks beloftes van premier Justin Trudeau om daar iets aan te doen.

Inheemse groepen associëren de Confederatie van Canada bovendien met het decennialange beleid van inheemse kostscholen. Ongeveer 150.000 inheemse kinderen in heel Canada werden in de negentiende en twintigste eeuw weggehaald bij hun families om gedwongen te assimileren op tientallen internaten, die werden gerund door de overheid en kerken. Een nationale Commissie van Waarheid en Verzoening die onderzoek heeft gedaan naar het kostscholenbeleid heeft het omschreven als „culturele genocide”.

Alethea Arnaquq-Baril, een filmmaakster van de Inuïtbevolking van noordelijk Canada, zei daarom in een lezing dat ze het 150-jarig jubileum niet zal vieren – ondanks dat ze zichzelf naar eigen zeggen beschouwt als een trotse Canadese:

„Elke keer als ik het logo van ‘Canada 150’ zie, wil ik een viltstift pakken en er een paar nullen bij zetten”, aldus Arnaquq-Baril. „Het is Canada 15.000, snap dat nou eens.

„Door mij te vragen om Canada te vieren alsof het 150 jaar oud is, vraag je me om 14.000 jaar van inheemse geschiedenis op dit continent te ontkennen.”

Leden van de inheemse bevolking voeren actie tegen het 150-jarig jubileum onder het motto ‘Resistance 150’ (‘Verzet 150’).

Legalisering van marijuana

Toch is niet alles kommer en kwel in Canada. Je zou kunnen zeggen dat het land best wat te vieren heeft. In tegenstelling tot buurland de Verenigde Staten functioneert in Canada de politiek nog relatief normaal. Het politieke midden heeft er standgehouden. Ook al is niet iedereen een fan van Trudeau, steekt hij op het internationale toneel af met initiatieven als een gelijke verdeling van kabinetsposten tussen mannen en vrouwen en de voorgenomen legalisering van marijuana.

In tegenstelling tot de VS is het Canadese stelsel van algemene gezondheidszorg onomstreden.

Een reclame van de fastfoodketen Kentucky Fried Chicken stak Canadezen een hart onder de riem met een opsomming van Canadese verworvenheden:

Bovendien onderscheidt Canada zich met zijn bovengemiddelde tolerantie. Trudeau draagt het Canadese multiculturalismebeleid uit dat in 1971 werd ingevoerd door zijn vader, oud-premier Pierre Trudeau. In de visie van de Trudeaus is Canada een ‘post-nationale’ staat, niet gedefinieerd door nationale afkomst maar door diversiteit, tolerantie en respect. In tegenstelling tot de Amerikaanse smeltkroes geldt het moderne Canada als een ‘mozaïek’ van verschillende culturen – een thema dat terugkomt in het logo van Canada 150.

In de visie van de Trudeaus is Canada een ‘post-nationale’ staat

Juist dat Canadese pluralisme botst eigenlijk met viering van natievorming, stelde Stephen Marche in The New York Times. De 21ste-eeuwse visie van Canada als een multiculturele samenleving staat op gespannen voet met het negentiende eeuwse beeld van de mannen die in het stadje Charlottetown op 1 juli 1867 de overeenkomst tekenden om Britse koloniën te bundelen. Viering van de natie wordt door sommigen gezien als on-Canadees.

Wellicht is juist die terughoudendheid om de natie uitbundig te huldigen een opsteker in deze tijd van groeiend populisme. Nationalistisch trompetgeschal past niet zo bij Canada. Het wordt overstemd door kritische perspectieven uit verschillende hoeken. Ook dat mag eigenlijk best gevierd worden.