Vijf keer kritiek op studie in Nature

Omstreden studie

De mens wordt niet meer veel ouder, stond in een veel besproken studie in Nature. Nu publiceert dat blad wel vijf ingezonden kritieken.

De Française Jeanne Calment in oktober 1995. Zij was toen de oudste mens op aarde. Ze overleed in 1997 op 122-jarige leeftijd. Foto Getty Images

Vakgenoten hadden al veel kritiek op een Nature-publicatie over de levensduur van de mens uit oktober 2016. En nu heeft die kritiek ook de pagina’s van het tijdschrift bereikt. Het blad publiceert woensdag vijf kritische reacties. Het is de afgelopen jaren niet voorgekomen dat een wetenschappelijke publicatie in het toptijdschrift in één klap vijf tegenwerpingen ontving.

De publicatie ging over de vraag of de mens nog altijd ouder wordt, of niet. Drie genetici uit New York betoogden, na een demografische analyse, dat de rek er al uit is.

Het belangrijkste bewijs dat de onderzoekers aanvoerden, is dat de alleroudste bejaarden al sinds 1995 niet meer ouder worden. De oudste mensen ter wereld zijn sindsdien steeds gestorven toen ze ongeveer 115 jaar waren. De Française Jeanne Calment, die in 1997 op 122-jarige leeftijd stierf, zou volgens de onderzoekers altijd een uitzondering blijven.

Een karikatuur

Op het onderzoek, uitgevoerd door de uit Nederland afkomstige hoogleraar Jan Vijg, kwam direct kritiek. Hoogleraar ‘healthy ageing’ Rudi Westendorp zei in NRC: „Het is niet goed dat dit in Nature staat.” Directeur Jim Vaupel van het Duitse Max Planck Instituut voor Demografie noemde het artikel een „karikatuur”.

Beide hoogleraren, en nog drie andere onderzoeksteams, schreven ieder een wetenschappelijke tegenwerping naar Nature. Na beoordeling door vakgenoten (peer review) zijn die vijf reacties woensdag gepubliceerd.

Nature wilde niet zeggen hoe vaak het voorkomt dat een publicatie zoveel kritiek krijgt. Een woordvoerder mailde dat het „niet ongewoon” is.

NRC kon zelf nagaan dat het sinds 2014 slechts één keer eerder voorkwam. De woordvoerder van Nature mailt als uitleg dat het tijdschrift reacties plaatst als „peer-reviewers het commentaar op het moment van beschouwing waardevol achten voor de wetenschappelijke discussie”.

De kritische vakgenoten zijn meest demografen en statistici. „Bedroevend”, noemt statisticus Casper Albers van de Rijksuniversiteit Groningen de kwaliteit van de statistiek. Hij schreef een reactie met twee Britse wetenschappers die hij leerde kennen na een twitter-discussie over de Amerikaanse publicatie. Albers: „Het is een heel kleine dataset en er is aantoonbaar een verkeerde methode gebruikt.” Kortweg komt de kritiek van de vijf teams erop neer dat uit de gegevens net zo goed kan blijken dat de mensheid steeds ouder wordt.

Vijgs team kreeg in Nature de gelegenheid om de kritiek te pareren. Per mail licht hij toe dat hij „niets” heeft gelezen dat zijn conclusies onderuit haalt. Hij denkt dat er veel kritiek kwam „omdat onze resultaten niet bepaald welkom waren”.

De Nederlandse demografen Joop de Beer en Fanny Janssen, van wie ook een reactie werd geplaatst, publiceren deze donderdag een artikel over het vraagstuk in het vakblad Demos. Zij laten daarin zien dat het aantal honderdjarigen in Nederland sterk toeneemt. Van de 87.000 vrouwen die in 1985 zijn geboren, worden er 14.000 honderd, schatten De Beer en Janssen. Eén vrouw wordt 115. „We weten natuurlijk niet wie dat zal zijn.”