‘Van kippekont naar mensenmond’

Ewoud Sanders

PRAATPAAL. Volgende week worden de laatste praatpalen weggehaald omdat iedereen in nood de wegenwacht kan bellen met een mobiele telefoon. Praatpaal behoort tot de woorden die de ANWB aan het Nederlands heeft toegevoegd.

In april 1960 werden de eerste tien langs de A13 geplaatst, bij wijze van proef. Aanvankelijk werden ze ook meldzuil, zuiltelefoon of telefoonzuil genoemd, maar die woorden werden al snel verdrongen door praatpaal: een fraai gevormd woord, allitererend én met binnenrijm.

Vanaf het begin van de jaren zeventig wordt praatpaal overdrachtelijk gebruikt, voor iemand bij wie je je hart kunt luchten. In die betekenis is het nog springlevend. Het zal niet lang meer duren voordat ouders hun kinderen moeten gaan uitleggen dat praatpalen ooit echte palen waren.

SLOGANS. Ik ben een liefhebber van slechte slogans, vooral van slechte slogans op bedrijfsauto’s. Ik ben wel eens hard achter een bestelbusje aan gereden om een foto van zo’n slogan te kunnen maken – tot deze achtervolging me te gevaarlijk werd.

Christine Liebrecht en Tefke van Dijijk zijn ook liefhebbers van slechte slogans. Ze schrijven er sinds eind 2011 een blog over (slechteslogans.blogspot.nl), melden ze op Twitter (@slechteslogans), en hebben er nu ook een leuk boekje over geschreven: Ik verf tot ik sterf (Amsterdam University Press). In dat boekje zijn 343 slogans samengebracht in korte, thematische hoofdstukken. Die worden onderbroken door ‘tussendoortjes’. Zo schreef Renske van Enschot zo’n tussendoortje over de combinatie beeld en tekst – wat bij slogans vaak belangrijk is.

Liebrecht en Van Dijk delen jaarlijks een prijs uit voor de slechtste slogan. In 2015 ‘verloor’ „Regelrecht van kippekont naar mensenmond” van een eierhandel uit Putten nipt van „Iedere paal gaat erin” van heibedrijijf Steenman uit Oosterblokker. In 2016 won de Utrechtse kapper Local Heroes de Slechtste Slogan Verkiezing met „Zit je haircut.”

Veel mensen moeten daarom lachen en hij blijft meteen hangen: precies wat je met een slogan wilt bereiken. Jammer is dat de bedrijfsnaam er niet in wordt genoemd, wat wel zo is bij onder meer „Retteketet naar Beter Bed”. „Het voordeel van rijmen met een bedrijfsnaam is dat mensen continu je naam herhalen. En hoe beter ze de naam onthouden. Zo kunnen de meest irritante rijmen alsnog succesvol zijn”, aldus Liebrecht en Van Dijk.

„Zit je haircut” behoort tot de categorie woordspelige slogans. Hier nog een paar: „O wat een reis, Oad een reis” (Oad reizen); „Weldordachte haarden” (Weldor openhaarden); „Licensed to drill” (Superklusser) en „Power to the pieper” (Aardappels.nl).

TAALTOPTIENS. Vanaf half juli zal ik op deze pagina enkele taaltoptiens en taallijstjes publiceren. Deels op basis van inzendingen van lezers, deel eigengemaakte lijstjes. Hier een lijstje met ‘vieze woorden’ in het Esperanto, een zogenoemde kunsttaal die aan het eind van de negentiende eeuw werd ontwikkeld door L. Zamenhof. Hij publiceerde zelf geen vulgaire woorden, maar Esperantosprekers is niets menselijks vreemd, dus ze ontstonden toch. Een kleine greep. Voor ‘penis’: aspergilo, banano, fluto, periskopo, pipo, pistolo, priapo, revolvero en torpedo. Voor ‘vagina’: groto, kanalo, kaverno, nesto en plej sekreta centro. En voor ‘coïtus bedrijven’ onder andere: ascendi, gekuŝi, kopuli en voor ‘masturberen’ onder meer melki en tubsvingi. Meer taallijstjes welkom op post@ewoudsanders.nl.

schrijft over taal. Twitter: @ewoudsanders