Column

‘Rechts met de Bijbel’ heeft nu al last van de oppositie - en andersom

De Haagse Stemming Vandaag is dag 106 van de formatie. Schrijf je in voor De Haagse Stemming om deze (di-do-za) als nieuwsbrief te ontvangen.

Vlak voor het zomerreces wordt steeds pijnlijker duidelijk hoe de lange formatie de Kamer lamlegt en fracties dwingt tegen hun eigen verkiezingsprogramma te stemmen. Zalm voert meteen het formatietempo op. En de PvdA in oppositiestand dreigt uit de demissionaire regering te stappen als er voor Prinsjesdag geen nieuw kabinet is.

BN’ERS: Over de formatie zelf werden we in het debat met Herman Tjeenk Willink niet veel wijzer. Niemand, inclusief hijzelf, vond het bovendien nodig om in te gaan op zijn eindverslag als informateur of zijn bijgevoegde analyse van de betrouwbaarheid van de overheid. Politiek columnist Tom-Jan Meeus doet dat wel en constateert dat politieke kopstukken het veel belangrijker vinden om Bekende Nederlanders te zijn dan om te presteren. Daarom blijven fundamentele problemen van eigen makelij onaangeroerd.

Sneller: Zoals bekend neemt Gerrit Zalm het informeren over en begint vandaag met gesprekken met topambtenaren Klaas Knot (De Nederlandsche Bank), Laura van Geest (CPB), Manon Leijten (Studiegroep begrotingsruimte) en Kim Putters (SCP). Meteen volgende week zal het aan de onderhandelingstafel dan gaan over immateriële onderwerpen, zoals de medisch-ethische kwesties. Zalm wil die “zeker niet vooruit schuiven”, zei hij in zijn eerste persconferentie. Onderwerpen als klimaat en migratie worden buiten de Stadhouderskamer voorbereid door experts uit de fracties. “Ik hoop dat dit geen honderd dagen meer zal duren”, zei Zalm ook. Vrijdag papadag is afgeschaft nu Jesse Klaver niet meer meedoet.

Wat we wel zagen in het debat: de omgang tussen de aanstaande coalitie en vermoedelijke oppositie. Waar Geert Wilders een poging deed om het kabinet te framen als “Pechtold I”, had Lodewijk Asscher de D66-leider meer tuk met de omschrijving “rechts met de Bijbel”. Dat is precies het label waar de liberaal-seculiere achterban niet op zit te wachten. Daarnaast was er, opnieuw, sterke animositeit richting Emile Roemer, die het in debatten steeds zwaar te verduren krijgt omdat hij al voor de verkiezingen de VVD uitsloot. En weer kwam de SP-leider daar niet handig uit: toen Rutte hem vroeg waarom hij in 2010 en 2012 nog door Roemer voor de lunch was uitgenodigd om over samenwerking te praten, had hij daar geen weerwoord op.

Te laat: Pas achteraf liet Roemer weten dat het Rutte was die hém uitnodigde om te eten - één keer bij Soeboer en één keer op het Torentje. Hij had Rutte in het debat tot twee keer toe niet goed gehoord en daarom niet ad rem gereageerd. “Als hij dat zo zei, stond hij te liegen.” Maar toen was het beeld al gezet. (Ik was overigens afgelopen zaterdag bij de partijraad van de SP en hoewel alle afdelingshoofden daar de uitsluiting heel “logisch” vinden, was mijn indruk toch dat ze het bij een volgende verkiezing niet snel nog eens zullen doen. Leden snappen het wel, maar kiezers niet. Het is overigens ook maar zeer de vraag of ze een volgende verkiezing ingaan met Roemer als lijsttrekker.)

DUURT LANG: In de Tweede Kamer wordt ook steeds pijnlijker duidelijk hoe de duur van de formatie alle beleid en beslissingen lamlegt. Lopende zaken zijn na de verkiezingen bijna allemaal controversieel verklaard, maar met nieuwe moties legt de nieuwe oppositie steeds bloot hoe formerende partijen tegen hun eigen opvattingen stemmen. Dinsdag trok de ChristenUnie de handen af van een motie om het bonusplafond voor bankiers streng te handhaven. In dezelfde stemmingen weigerden die partij en het CDA in te stemmen met een SP-motie om het eigen risico van de zorgverzekering met honderd euro te verlagen, terwijl dat vrijwel letterlijk in hun verkiezingsprogramma staat.

Nu even niet: Vandaag debatteert de Kamer toch over het vaderschapsverlof, dat Kamerlid Asscher van de ‘controversieellijst’ af kreeg toen GroenLinks was weggelopen van de formatie en de ChristenUnie nog niet was aangeschoven. Weer zo’n onderwerp waar de formerende partijen nu even niet mee in willen stemmen. De pijn zit hier vooral tussen de demissionaire coalitiepartners. Het plan van minister Asscher had eerder de goedkeuring van de VVD, maar die partij vindt sinds de verkiezingen dat vaders maar vakantie moeten opnemen. Maar het meest springende punt deze week zijn de salarissen van leraren, waar de formerende partijen nu ook niet over willen praten. Voor Asscher reden om te dreigen uit het kabinet te stappen.

Eigen afweging: Overigens krijgt ook minister Henk Kamp geen steun voor zijn plannen, maar dan van zijn eigen VVD. In het debat over bescherming van Nederlandse bedrijven gaf hij gisteren toe dat een ‘afkoelingsperiode’ van een jaar alleen kan worden afgedwongen ná een vijandige verkoop, die blokkeren kan hij niet. Het wetsvoorstel kan waarschijnlijk pas door een volgend kabinet worden ingediend, maar de VVD-fractie is er tegen - in deze demissionaire fase althans.

BUITEN HET BINNENHOF: In Rotterdam is na de wegloper uit de fractie van Leefbaar en het verdwijnen van de coalitiemeerderheid ook meteen een wethouder van dezelfde partij gesneuveld. Leuk voor de aanstaande concurrent PVV, waar Tubantia deze week een inkijkje bood in de selectie- en opleidingsprocedure voor nieuwe gemeentenraadsleden. En gemeenten blijken, over het algemeen, overigens niet armer te worden van de decentralisaties. Ze hebben in 2016 voor het eerst in zeventien jaar gezamenlijk minder uitgegeven dan ze binnenkregen.

QUOTE VAN DE DAG:

“Ik heb nog het regeerakkoord van Paars II voor ogen, dat een kleine honderd bladzijden besloeg. Zo dik hoop ik dat het niet zal worden.”

Informateur Gerrit Zalm in zijn eerste persconferentie.