Megaboete van bijna 41 miljoen euro voor NS

Volgens de Autoriteit Consument & Markt heeft NS misbruik gemaakt van zijn dominante marktpositie bij de aanbesteding van het ov in Limburg.

Foto Niels Wenstedt/ANP

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) legt NS een boete op van bijna 41 miljoen euro op vanwege het overtreden van de Mededingingswet. Volgens de ACM, belast met toezicht op eerlijke concurrentie en consumentenbelangen, heeft het spoorbedrijf misbruik gemaakt van zijn economische machtspositie bij de aanbesteding voor het openbaar vervoer in Limburg, in het najaar van 2014.

Timo Huges en Engelhardt Robbe, respectievelijk voormalig president-directeur en voormalig financieel directeur van NS, kunnen volgens de ACM niet verantwoordelijk worden gehouden voor deze onregelmatigheden. Zij worden niet aangemerkt als ‘feitelijk leidinggevers’ omdat volgens de ACM onvoldoende is gebleken dat ze hebben aangestuurd op verboden gedrag.

Volgens de ACM wilde NS koste wat het kost de aanbesteding in Limburg winnen en heeft het bedrijf daarom de concurrentie met verboden middelen gedwarsboomd. NS heeft een bezwaarschrift ingediend bij de ACM, de eerste stap voor het juridisch aanvechten van het besluit.

NS heeft een bezwaarschrift ingediend bij de ACM, de eerste stap voor het juridisch aanvechten van het besluit. In een reactie laat NS weten het niet eens te zijn met de onderbouwing van de ACM voor het verwijt dat NS een ‘verlieslatend bod’ zou hebben ingediend. Volgens NS voldeed het bod aan de eisen voor financieel rendement die het bedrijf aan zichzelf stelt.

In een reactie aan de Tweede Kamer steunt demissionair minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA), enig aandeelhouder van NS, het bezwaar van NS. Net als NS plaatst hij vraagtekens bij de wijze waarop de ACM het begrip verlieslatend bod onderbouwt, met vooraf ingeschatte kosten en opbrengsten.

Recordboete

Het besluit van de ACM is de zoveelste klap voor NS als gevolg van fraude bij de Limburgse aanbesteding. Het besluit komt bijna drie jaar na een klacht van Veolia, de voormalige vervoerder in Limburg en een van de drie deelnemers aan de aanbesteding. Veolia is in Nederland inmiddels opgegaan in Connexxion, dochterbedrijf van het Franse Transdev.

Voor Nederlandse begrippen gaat het om een uitzonderlijk hoge boete. Sinds 1 juli 2016 mag de ACM hogere boetes opleggen. De maximale boete per overtreding ging toen van 450.000 naar 900.000 euro, of, als dat meer is, 1 of 10 procent van de jaaromzet. De opbrengsten van NS in waren vorig jaar 5.093 miljoen euro, het bedrijf maakte 212 miljoen euro winst. NS betaalde vorig jaar een dividend van 78,7 miljoen euro aan de Staat, de enig aandeelhouder. In april werd NS door het kabinet voor 1,25 miljoen euro beboet vanwege niet gehaalde prestatie-afspraken in 2016.

Onrealistisch laag bod en bevoordeling

Eerder oordeelde de ACM al naar aanleiding van de Veolia-klacht dat NS de Spoorwegwet had overtreden. Daar stond geen boete op. Nu gaat het om machtsmisbruik en overtreding van de Mededingingswet. Het gaat volgens de ACM om twee overtredingen. NS heeft een ‘roofprijs’ gehanteerd, dat wil zeggen dat het bod onrealistisch laag was. De kosten die NS zou maken waren volgens de ACM hoger dan de potentiële opbrengsten. De ACM gaat bij deze berekening uit van zelf berekende reizigersaantallen.

Daarnaast was sprake van een combinatie van drie samenhangende acties die NS bevoordeelde. NS gebruikte bedrijfsinformatie via een ex-directeur van Veolia, benadeelde concurrenten door hen slecht of niet te informeren over het gebruik van door NS beheerde stationsvoorzieningen en speelde bedrijfsinformatie intern door.

Met de ACM-boete is de affaire-Limburg nog steeds niet voorbij voor NS. In het najaar volgt nog een strafzaak tegen NS als bedrijf en zes leidinggevenden over bedrijfsspionage. Vier verdachten zijn verbonden aan NS: naast Huges gaat het om de directeur van Abellio en twee directeuren van Qbuzz.