Recensie

Een schooldrama over het rendementsdenken

In de nieuwe roman van Lucas Zandberg botsen de leraren met de schoolleiding.

Lucas Zandberg schrijft in De rendementsdenker niet over een historisch persoon, zoals in zijn vorige vier romans, maar over Leyderschans, een instelling voor middelbaar beroepsonderwijs. Een vreemde naam voor een school in de stad Groningen. Het blijkt een ironische verwijzing naar het ROC in Leiden dat in 2011 onder vuur lag wegens wanbeheer. Het bestuur bleek zo veel geld te hebben uitgegeven aan een te groot en ook ongeschikt gebouw dat het onderwijs zelf erbij inschoot. Ook in De rendementsdenker draait het om botsende belangen. De leidinggevenden timmeren aan de weg met projectonderwijs in dure nieuwbouw zonder klaslokalen, terwijl het personeel, ‘de lesgevende fte’s’, naar simpelheid streeft. Ze willen nuttige lessen geven aan de mbo’ers, aan wie de zwakkeren van de samenleving worden toevertrouwd: ‘onze kinderen, gehandicapten en bejaarden’.

Zandberg bespreekt op vermakelijke en sarcastische wijze een vaak voorkomend probleem: de kloof tussen leiding en werkvloer. De mensen die aan het roer staan, hebben geen verstand van onderwijs, en zien de docenten als lastposten. Een teamleider houdt een leraar voor dat hij het hele idee van lesgeven moet loslaten. ‘Dat is niet meer van deze tijd.’ De leerlingen worden geacht met behulp van digitale tools alles zelf uit te zoeken en de docent mag alleen nog toetsen afnemen. Het bestuur wil rendement zien: flitsende resultaten en hoge tevredenheidscijfers. Het maakt niet uit hoe.

Zandberg laat de twee standpunten vertolken in afwisselende, levendige hoofdstukken. Margot, kille manager, ziet de school als middel om haar status te verhogen en laat haar goed betaalde werk door anderen opknappen. Robert, bevlogen leraar, loopt juist over van enthousiasme en maatschappelijke dadendrang. In ruil voor een karig salaris zet hij zich onvermoeibaar in. Zoals Margot wel erg slecht is, is Robert haast te goed en te braaf, al weet hij, door zijn toenemende ontreddering, wel steeds meer sympathie te winnen.

Zandberg vertelt geen sprookjes. Het schooldrama krijgt een sinister slot. Het geld en de machtswellust regeren en onze kinderen, gehandicapten en bejaarden zitten straks met de gebakken peren.