Column

Independence Day in Den Haag – waar blijft de ambassadeur?

Onder Trump zijn ambassadeursposten vacant en zitten veel diplomaten in de wachtkamer, schrijft Michel Kerres.

Het is weer tijd voor viering van de Amerikaanse Independence Day. De fine fleur van hoofdsteden in de hele wereld maakt daarom dezer dagen haar opwachting bij de Amerikanen. In Den Haag is de ontvangst deze vrijdag in de residentie van de ambassadeur – maar vooralsnog zonder ambassadeur.

Nederland staat vrij hoog in de wereldorde, maar niet zó hoog dat de Amerikanen altijd een ambassadeur op de Tobias Asserlaan hebben. Periodiek worden de Amerikaanse belangen hier behartigd door een zaakgelastigde. Sinds vorige zomer is dat de carrièrediplomaat Shawn Crowley.

Wat voor Nederland niet ongewoon is, wordt elders niet zo makkelijk gepikt. Horst Teltschik, oud-buitenlandadviseur van Helmut Kohl, haalde deze week fel uit naar de Verenigde Staten omdat er is al maanden geen ambassadeur in Berlijn is. Een bewijs van incompetentie en dedain voor de bondgenoten, zei de fervente atlanticus.

Sinds de inauguratie van president Donald Trump staan veel Amerikaanse ambassadeurswoningen leeg. Barack Obama’s ambassadeurs moesten na de machtswisseling in januari meteen hun biezen pakken en de benoeming van opvolgers wil maar niet vlotten.

In een tijd dat de hele wereld probeert te duiden waar de VS onder Trump heen willen, is er niemand om dit uit te leggen. Niet in hoofdsteden, ook niet bij het leeuwendeel van de internationale organisaties waar de Amerikanen traditioneel een vooraanstaande rol spelen. Trump stuurde weliswaar snel Nikki Haley naar de Verenigde Naties, maar veel organisaties moeten het nog zonder trumpiaan doen, zoals de OVSE, de OESO, de OAS en de Europese Unie. Donderdag nomineerde Trump wel Kay Bailey Hutchison, voormalig senator uit Texas, als NAVO-ambassadeur.

Trump is traag. De Amerikaanse non-profitorganisatie Partnership for Public Service houdt nauwgezet bij hoe snel Trump zijn overheidsapparaat opbouwt. Obama en Clinton hadden na vijf maanden drie keer zo veel benoemingen door de Senaat geloodst als Trump.

Van de 122 topposities op het State Department, waaronder de ambassadeurs, zijn er slechts negen vervuld, minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson meegerekend. Achttien personen zijn genomineerd. Voor Den Haag circuleert in de media al langer de naam van het in Groningen geboren voormalige Congreslid Pieter (Pete) Hoekstra.

Je kunt het gebrek aan ambassadeurs opvatten als affront, zoals de oude rot Teltschik doet. Maar hoe erg is het in de praktijk? De alledaagse Amerikaans-Nederlandse relatie draait gewoon verder. Het consulaat beoordeelde driehonderd aanvragen voor studentenvisa, de American Peanut Council was op werkbezoek in de Rotterdamse haven, en de verjaardag van het Marshallplan werd gewoon gevierd.

De mondiale onderbezetting draagt wel bij aan het onbehagen over de nieuwe man in Washington. Trump houdt de wereld graag in onzekerheid. Deels lijkt dat beredenering, deels chaos. De beoogde toenadering tot Rusland kwam er nog niet, de verwachte confrontatie met China ook niet.

Eerst bruuskeerde Trump de NAVO-partners door bewust de onderlinge solidariteit niet te onderstrepen, om het later terloops toch te doen. Internationale organisaties vragen zich af of Trump het multilaterale systeem eigenlijk wel wil gebruiken.

Vertolkers van Trumps intenties zouden veel onrust kunnen wegnemen.

Daar komt nog eens bij dat het State Department moet bezuinigen (30 procent) en reorganiseren, terwijl er wel meer geld is voor defensie. Dat duidt op een devaluatie van soft power en een herwaardering van hard power. Zeker is dat niet. Rex Tillerson denkt dat hij pas tegen het einde van het jaar weet wat hij wil en hoe het departement eruit moet zien.

De onzekerheid houdt dus nog even aan. Het is te hopen dat de Amerikaanse diplomatie op korte termijn niet met een grote internationale crisis geconfronteerd wordt die de nodige ervaring en Fingerspitzengefühl vereist.

Redacteur geopolitiek en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven afwisselend over de kantelende wereldorde.