Geduld Italië met EU raakt op door toevloed migranten

Migratiecrisis

Italië dreigt de havens te sluiten voor ngo’s, nadat hun boten er 10.000 migranten heen brachten in twee dagen. Hoe reageert de EU?

Stefano Rellandini/Reuters

„Italië redt de eer van Europa.” Uit dank voor de grote Italiaanse inspanningen in de migratiecrisis, herhaalde voorzitter Juncker van de Europese Commissie dat ene zinnetje in de afgelopen weken vaak - ook donderdag nog. Alleen: het doet de Italianen steeds minder.

In de afgelopen twee dagen arriveerde opnieuw 10.000 migranten in Italiaanse havens, gered door hulporganisaties als Artsen zonder Grenzen en SOS Méditerranée. Rome zegt de toestroom niet meer aan te kunnen, de 200.000 bedden voor asielzoekers in Italiaanse opvangcentra zouden vrijwel allemaal bezet zijn. De Italiaanse regering dreigt daarom met een rigoureuze maatregel: de havens sluiten voor ngo’s.

Hulporganisaties krijgen het verwijt in feite een ‘veerdienst’ te hebben opgezet tussen Noord-Afrika en Europa, door dicht op de Libische kust te varen en daar migranten uit het water te halen. Tegelijkertijd hebben alle reddingsoperaties, ook van de EU zelf, niet kunnen verhinderen dat er in de eerste helft van dit jaar 2.005 mensen zijn verdronken, zo maakte het EU-grensagentschap Frontex donderdag bekend in een nieuw rapport.

Italië vindt dat hulporganisaties af en toe ook mogen doorvaren naar Frankrijk of zelfs Spanje. De Commissie gaf Italië daarin donderdag gelijk. „We zullen Italië steunen in discussies over regionale samenwerking bij het ontschepen” van migranten, zei een woordvoerder. Eind volgende week wordt een en ander besproken tijdens een vergadering van migratieministers, in Estland, dat zaterdag het roulerende EU-voorzitterschap overneemt van Malta.

In Estland zal de Commissie er ook op hameren dat lidstaten hun beloftes nakomen, vooral waar het Libië betreft. De Commissie „heeft Italië altijd gesteund en zal dit blijven doen”, aldus de woordvoerder, maar „het is nodig dat ook alle lidstaten solidariteit tonen”.

Libië-strategie

Op papier en in toespraken zetten EU-leiders al maanden zwaar in op versterking van de Libische kustwacht, met geld, apparatuur en trainingen. Vorige week bleek echter dat de hiervoor benodigde financiën ontbreken, terwijl de situatie op zee snel verslechtert. Een paradoxale gang van zaken, waardoor er opnieuw twijfels zijn ontstaan over de Europese vastberadenheid. Los daarvan is het de vraag of de door de EU-leiders geprefereerde ‘Libië-strategie’ ooit kan werken, want politieke rivaliteit, chaos en geweld in het land maken samenwerking moeilijk.

De Italiaanse premier Paolo Gentiloni sprak donderdag van „een noodsituatie”. Hij deed dit in Berlijn, waar hij met een handjevol EU-leiders was ter voorbereiding van de G20-top volgende week. De ook aanwezige Franse president Emmanuel Macron en bondskanselier Angela Merkel beloofden Italië alle steun toe. Gentiloni sprak over de noodzaak van „een concrete bijdrage”. Op zee zelf wordt volgens de premier goed samengewerkt door EU-landen, maar als het gaat om opvang staat zijn land alleen.

Is het sluiten van Italiaanse havens niet in strijd met internationale verdragen? De Europese Commissie durfde daarover donderdag geen uitspraken over te doen. Het internationale zeerecht is er vaag over. VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR hanteert als regel dat ontscheping van mensen die op zee gered zijn „zo snel als redelijkerwijs mogelijk” moet plaatsvinden. Als een schip het qua uitrusting aan kan, is het in theorie mogelijk en toegestaan om met migranten naar een andere haven door te varen.