formatie

De wijze raad van informateur Tjeenk Willink schreeuwt om opvolging

Op grootvaderlijke wijze heeft Herman Tjeenk Willink zijn werkzaamheden als kabinetsinformateur beëindigd. In zijn eindverslag laat hij het niet bij een opsomming van zijn werkzaamheden en een aanbeveling voor het vervolg, maar geeft hij ook een persoonlijke beschouwing over het krachtenveld waarin politiek en bestuur zich bewegen.

Een betoog waarin hij uiteenzet dat in een parlementaire democratie politiek meer is dan besturen en maatregelen nemen. Politiek is, zo stelt Tjeenk Willink terecht, is ook burgers overtuigen door het voeren van het inhoudelijke debat en het ontwikkelen van een visie waar het met Nederland op langere termijn heen moet.

Tjeenk Willink heeft met zijn meer dan veertig jaar ervaring in het landsbestuur een reputatie opgebouwd waarin dit oprekken van zijn eigen rol door vrijwel de volledige Tweede Kamer wordt geaccepteerd. Met ontzag werd hij woensdag in de Tweede Kamer bedankt voor zijn werkzaamheden waardoor nu onderhandelingen over de vorming van een kabinet tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie kunnen beginnen.

De Tweede Kamer heeft de rol van de Koning in het formatieproces weliswaar afgeschaft, maar de behoefte aan koninklijk vermaan en aansporing is nog volop aanwezig.

Het is slechts te hopen dat de Tweede Kamer de in Tjeenk Willinks eindverslag vervatte systeemkritiek ook op zich laat inwerken. De paradox die hij schetst geeft daartoe alle aanleiding. Want er is toch wat mis als een land waarin men het op vele terreinen in hoofdlijnen zo met elkaar eens is, tegelijk zo moeilijk met elkaar eens kan worden over de vorming van een bestuur.

Bij een eerder optreden in de Tweede Kamer hekelde Tjeenk Willink de politiek „die zijn eigen functie tekortdoet”. Politiek bedrijven is volgens hem vooral „meebesturen” geworden, met als gevolg dat in het debat de instrumenten centraal staan en niet de doelen. Maar wie streeft naar breed draagvlak zal een publiek politiek discours moeten voeren in plaats van een debat over uitvoeringsmaatregelen.

Het oplossen van vraagstukken rondom klimaat, migratie en sociale cohesie vergt meer dan een in een regeerakkoord vastgelegd beleidsinstrumentarium gebaseerd op een parlementaire meerderheid bestaande uit de helft plus één.

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie die onder leiding van informateur Gerrit Zalm hun gesprekken over de vorming van een kabinet beginnen staan voor de opgave hier zorg voor te dragen. Het vraagt om een open houding tegenover de andere partijen.