Darwin raakt in ongenade in Turkije

Turkse onderwijs

De evolutieleer verdwijnt uit veel biologieboeken in Turkije. Critici zeggen dat president Erdogan het land wil islamiseren.

President Erdogan, zijn vrouw Emine (achter hem), zoon Bilal (rechts) en andere familieleden, eerder deze maand. Foto AP

Het besluit van het Turkse ministerie van Onderwijs om het hoofdstuk over Darwins evolutieleer te schrappen uit biologieboeken die gebruikt worden op de middelbare school, heeft tot een fel debat geleid. Seculiere Turken zien het als de zoveelste aanwijzing dat president Erdogan het land wil islamiseren. Conservatief-religieuze Turken zien het als een nuttige correctie op een te ver doorgeschoten secularisme.

„Als onze leerlingen niet de achtergrond hebben om deze aannames en hypotheses te begrijpen, of als ze niet de kennis en het wetenschappelijke kader hebben, dan kunnen ze sommige controversiële onderwerpen niet bevatten, dus hebben we enkele daarvan verwijderd”, zei Alparslan Durmus, hoofd van de nationale onderwijsraad, in een video die vorige week op de website van het minister van Onderwijs werd geplaatst.

Minder aandacht voor Atatürk

De veranderingen zijn onderdeel van het nieuwe curriculum, dat volgend schooljaar ingaat, en dat is opgesteld in lijn met „Turkse waarden”, aldus Durmus. Zo zal er ook minder aandacht worden besteed aan het leven van Mustafa Kemal Atatürk, de stichter van de seculiere Turkse republiek. De aanpassingen gelden alleen voor leerlingen van veertien en vijftien jaar. Volgens Durmus blijft de lesstof wel beschikbaar voor leerlingen van achttien en negentien, die zich voorbereiden op de universiteit.

Veel gelovige Turken zien de veranderingen als een poging meer ruimte te maken voor het conservatief-religieuze deel van Turkije dat lang door de seculiere elite is gemarginaliseerd.

„De evolutieleer is niet in lijn met onze religieuze en culturele waarden”, zegt Tugba Ercan, lerares natuurwetenschappen op een school in Istanbul. „Het werd op scholen onderwezen alsof het een feit is, maar het is slechts een theorie. De mens is niet voortgekomen uit andere wezens, hij is gecreëerd door God. Dat moeten we onze kinderen leren.”

Ercan vindt niet dat de evolutieleer helemaal moet verdwijnen uit het curriculum. „Het kan onderwezen worden in de tiende of elfde klas, als onderdeel van een vak waarin verschillende theorieën over de schepping worden behandeld.”

De evolutieleer is niet in lijn met onze religieuze en culturele waarden.

Tugba Ercan, lerares natuurwetenschappen

Volgens seculiere Turken zijn de veranderingen onderdeel van een groter plan: het creëren van een „vrome generatie”, zoals Erdogan zich ten doel heeft gesteld. De afgelopen jaren heeft zijn AK-partij meer ruimte gemaakt voor religieus onderwijs, terwijl de ideeën van Atatürk juist minder aandacht kregen. Het verbod op het dragen van een hoofddoek op universiteiten werd in 2013 afgeschaft en later ook in het leger.

Daarbij stimuleert de regering onderwijs aan Imam Hatip-scholen, die in 1923 zijn opgericht om imams op te leiden. Sinds de AKP macht kwam in 2002 is het aantal leerlingen op deze religieuze scholen, waar Erdogan zelf een product van is, gestegen van 63.000 tot 1 miljoen.

Lees ook dit profiel over de Turkse president: De eeuwige straatvechter Erdogan

Volgens Özgür Bozdogan, leraar Engels en bestuurslid van Egitim-Sen, een vakbond voor seculiere leraren, wil Erdogan een generatie creëren die „gehoorzaam is, het beleid van de regering niet in twijfel trekt, niet protesteert of oppositie voert, maar overal ‘ja’ tegen zegt. Om dit te bereiken moet de kritische, wetenschappelijke benadering verdwijnen uit het onderwijs. Het gevolg op de langere termijn is een religieuzer en conservatiever land dat zich richt op het oosten en zich afkeert van de moderne wetenschap.”

Het debat over de evolutieleer barstte begin dit jaar los, toen het concept van het nieuwe curriculum voor basis- en voortgezet onderwijs werd bekendgemaakt. De regering riep op tot een maatschappelijk debat en zei in de definitieve versie rekening te zullen houden met eventuele kritiek uit de samenleving.

Maar volgens Bozdogan is daarvan geen sprake geweest.

„Het ministerie wilde de indruk wekken dat ze de mening van verschillende groepen had meegewogen, en dat het curriculum tot stand zou komen in een democratische sfeer. Maar er is nooit naar de mening van leraren, ouders en leerlingen gevraagd. Met onze kritiek hebben ze niets gedaan.”

Niet alle conservatieve Turken zijn het eens met de veranderingen. Hülya Karakayam, een marketingmanager die een schoolgaand kind heeft, zegt: „Ik accepteer de evolutietheorie niet, maar ik vind het wel belangrijk dat die wordt onderwezen. Want dat zorgt ervoor dat leerlingen gaan nadenken, onderzoek doen en een mening vormen over het bestaan.”

Ze denkt niet dat tieners te jong zijn om de evolutieleer te begrijpen.

„In dit technologische tijdperk hebben kinderen op jonge leeftijd al veel kennis over allerlei onderwerpen. Mijn dochter kent en begrijpt sommige dingen beter dan ik.”