‘Voorthobbelen’ door accountants kan nu echt niet meer

Interview Gerben Everts, AFM-bestuurder

Weer blijkt dat accountants hun werk niet goed genoeg doen. Ze veranderen ook niet snel genoeg. „Pijnlijk”, zegt de toezichthouder.

Everts: „De accountant heeft niet voldoende doorgevraagd, of niet kritisch gekeken. Dat zijn geen kleine dingen. Dat erkennen de grote kantoren ook.” Foto Robin Utrecht/ANP

Hij had gehoopt dat hij inmiddels een ander verhaal zou kunnen vertellen, maar dat kan hij niet. De boodschap van Gerben Everts, bestuurder van de Autoriteit Financiële Markten (AFM), lijkt heel veel op die van drie jaar geleden: de grote accountantskantoren doen hun werk niet goed genoeg.

Woensdag presenteerde de AFM een nieuw onderzoek naar de kwaliteit van de boekencontroles. Meer dan de helft van de 32 onderzochte dossiers kreeg van de toezichthouder een onvoldoende. Dat betekent dat een accountant zijn handtekening onder een jaarrekening heeft gezet, terwijl hij niet zeker kan weten of de informatie daarin wel klopt – een doodzonde voor accountants.

In 2014 behaalden de grote kantoren een vergelijkbaar dramatisch resultaat, waarna ze plechtig beterschap beloofden. Dat heeft dus nog niet geleid tot betere controles. De resultaten, zegt Everts, zijn „pijnlijk”. En dat is nog niet alles, de kantoren moeten ook meer tempo maken. „Als ze voorthobbelen zoals ze dat tot nu toe hebben gedaan, gaat het niet snel genoeg.”

Wíllen accountants wel veranderen?

Everts: „De wil is er bij heel veel accountants wel. Maar die moet zich vertalen in resultaten. Plannen maken gaat ze inmiddels goed af, maar we zien nog niet dat de urgentie en de noodzaak om te veranderen doorwerkt in de hele organisatie. Drie grote accountantskantoren, Deloitte, KPMG en PwC, gaan overigens wel de goede kant op met hun verbeteringsmaatregelen. Ze zijn er nog niet, maar ik zie dat daar iets aan het veranderen is.”

Alle vier de grote kantoren hebben onvoldoendes gekregen. KPMG en EY zelfs voor zes van de acht onderzochte controles. Hoe kan dat?

„De belangrijkste oorzaak die wij zien is dat hun eigen systeem om de kwaliteit te bewaken niet goed werkt. Vroeger opereerden accountants in eenmansbedrijfjes en kleine maatschappen. Die zijn onder één dak gekomen in grote kantoren. Daarmee is de kwaliteit niet meer de verantwoordelijkheid van één individuele accountant in Eindhoven of Groningen, maar van het kantoor als geheel. Dat moet niet blind op al die accountants vertrouwen, maar controleren of zij hun werk wel goed doen. Dat systeem functioneert niet naar behoren.”

Sommige accountants klagen dat u onvoldoendes uitdeelt om foutjes in de marge. Bent u te streng?

„Zeker niet. Maar ik geloof ook niet dat de maatschappij gediend is met een toezichthouder die zegt: het duurt misschien wat langer, maar het komt allemaal wel goed. ‘Geen vertrouwen zonder controle’ is het credo van accountants, maar dat geldt ook voor de toezichthouder. Wij horen dat geluid ook wel eens, dat de AFM naar kleine dingetjes zit te kijken. Maar onze bevindingen zijn serieuze tekortkomingen. De accountant heeft niet voldoende doorgevraagd, of niet kritisch gekeken. Dat zijn geen kleine dingen. Dat erkennen de grote kantoren ook.”

Drie jaar geleden zei u: ‘Ze moeten het oude KMPG begraven en met nieuw elan starten.’ Nu heeft KPMG, met EY, weer de meeste onvoldoendes. Ziet u al nieuw elan?

„Jawel. KPMG had echt een heel groot probleem. Dat kantoor bestond uit allemaal winkeltjes, maar er was geen strakke organisatie. Ze zijn op weg naar nieuw elan, maar er moet ook nog veel gebeuren.”

Een bestuursbenoeming voor een falende accountant, boekhoudfouten bij Rabobank en een topman die nieuwe regels wilde „ontlopen”. NRC schreef eerder deze inkijk in de beloofde cultuurverandering bij EY: De calculerende rekenmeesters van EY

EY is het minst ver met het doorvoeren van veranderingen, en kreeg met KPMG de meeste onvoldoendes. Is EY het nieuwe zorgenkind?

„Ja, daar hebben we extra zorg over. Ik denk dat het bestuur goede wil had om te veranderen, maar het is onvoldoende gelukt de mensen mee te krijgen. Dat iedereen kan dromen: voor ons betekent kwaliteit dit, dit en dit.”

EY heeft recent drie bestuurders vervangen. Moest dat van u?

„Ik kan daarover zeggen dat de inhoud van het rapport destijds bij het bestuur en de commissarissen van EY bekend was. De besluitvorming heeft daar plaatsgevonden.”

Na de slechte resultaten in 2014 heeft de AFM miljoenenboetes opgelegd. Gaat u dat weer doen?

„Ik kan niet instrueren dat er een boete moet komen. Als het team dat toezicht houdt denkt dat een boete gerechtvaardigd kan zijn, gaan ze naar de boetefunctionaris. Die neemt zelfstandig een besluit. Maar ik sluit een boete niet uit.”

EY en PwC vechten hun boete aan bij de rechter. Moeten ze niet wat deemoediger zijn?

„We zijn geen totalitaire staat. Je mag zeggen: ik vind dat de toezichthouder zijn boekje te buiten gaat. Als EY en PwC zich ook intern tegen ons zouden verzetten, was dat een zorg, maar dat zien we niet.”

Hoeveel tijd hebben accountants nog nodig?

„Ik durf geen voorspelling te doen. Het is aan de kantoren; het staat of valt met de wil en de urgentie die zij voelen. We hebben wel al de oproep gedaan om te kijken naar mogelijke aanvullende maatregelen. Naar alternatieven voor het verdienmodel bijvoorbeeld. Ik hoop van harte dat het de kantoren lukt de kwaliteit op orde te brengen. Maar als dat niet gebeurt, kunnen we niet dán pas beginnen met nadenken.”