Column

Voor Daniel Day-Lewis was acteren zelden een pretje

Na 29 films en tv-series en drie Oscars stopt Daniel Day-Lewis er mee.

De media namen afgelopen week alvast afscheid van de zestigjarige Daniel Day-Lewis. Na 29 films en tv-series en drie Oscars liet hij weten dat Paul Thomas Andersons modedrama The Phantom Thread zijn laatste film wordt. Geen bloemen, geen toespraken.

Nu nam Heintje Davids ook keer op keer afscheid, maar bij Day-Lewis is er alle reden zoiets serieus te nemen. Hoorde je hem ooit een grapje maken? Hij is een filmster tegen wil en dank, die zich in de 21ste eeuw beperkte tot slechts zes films. En die tot zijn chagrijn desondanks tweemaal een Oscar moest ophalen: als verknipte oliemagnaat Daniel Plainview in There Will Be Blood (2007) en als president in Lincoln (2012).

Daniel Day-Lewis is een binnenvetter die vaak maandenlang spoorloos was en dan designerschoenen bleek te lappen in Florence. Op de kostschool weifelde hij tussen een anoniem bestaan als timmerman en acteren. Dat hij een grootheid zou worden, besefte hij al vroeg: hij speelde zo intens dat spontane zelfontbranding dreigde. Als ‘method actor’ bleef hij op filmsets bijna komisch ‘in character’, sloop wekenlang in hertenvel en met 18de-eeuwse karabijn door de wouden tijdens de opnames van The Last of the Mohicans. Acteren was geen pretje: hij verdween zo diep in zijn rol dat het pijn deed. En dat maakte hem nog authentieker en mystieker voor zijn fans.

Daniel Day-Lewis zal dus wel woord houden. Dat deed hij ook in 1989. Toen verstijfde hij als Hamlet in het Londense National Theater, wandelde van het podium en verklaarde nooit meer op de planken terug te keren. De overwerkte acteur kreeg de vinger toen niet achter Hamlet, de grootste rol van allemaal. Zijn gekwelde prins werd atypisch lauw ontvangen.

Zelf verklaarde Day-Lewis dat die gewraakte avond niet de geest van Claudius tot hem sprak, maar zijn eigen vader. De formidabele Cecil Day-Lewis, schrijver, uitgever, professor en Brits Poet Laureate, nationaal dichter. Daniel was tweede leg met actrice Jill Bacon; vader barricadeerde zich in de studeerkamer en liet de opvoeding over aan kindermeisje en kostschool. Na zijn dood werd Daniel op zijn achttiende kort opgenomen wegens een overdosis migrainepillen. Hij schaamde zich omdat hij niet verdrietig was, zei hij later. En omdat hij in vaders ogen nog niets had gepresteerd.

Was Day-Lewis een half jaar later niet verrast door een BAFTA en een Oscar voor zijn rol als spastische kunstenaar Christy Brown in My Left Foot, dan was hij in 1989 misschien al gestopt met acteren: zo lekker liep zijn filmloopbaan toen niet. Sindsdien had hij de intense en gekwelde personages voor het uitzoeken. En dat deed hij: zijn oeuvre is loodzwaar en tragisch.

Zijn rollen voelden vaak een beetje als prestaties, er hing altijd iets van kilte en distantie in de lucht. Day-Lewis beminde je niet, je bewonderde hem. Zelf keek hij op tegen Clint Eastwood, die zo ontspannen zijn rol, vel en imago bewoonde. Dat was Daniel Day-Lewis niet gegeven. Je wenst hem een fijn, rustig pensioen.

is filmrecensent.