Merkel kaapt thema homohuwelijk

Duitsland

Mogelijk deze week al stemt de Bondsdag in met het homohuwelijk. Dankzij een tactische zet van de bondskanselier.

De Reichstag in regenboogkleuren, vorig jaar juni naar aanleiding van het bloedbad in een homobar in Orlando, Florida. Foto Jörg Carstensen/EPA

Nadat bondskanselier Angela Merkel maandag onverwachts een opening had geboden voor erkenning van het homohuwelijk, zal de Bondsdag daar naar verwachting vrijdag al over stemmen. Gerekend wordt op goedkeuring.

Een ruime meerderheid , verdeeld over de verschillende fracties, is voor legalisering van het huwelijk tussen partners van gelijk geslacht. Ook onder de bevolking is er volgens peilingen een ruime meerderheid voor.

Maar in Merkels eigen CDU, en bij de Beierse zusterpartij CSU, zijn er ook uitgesproken tegenstanders. Zij voelen zich overvallen dat er nu in de laatste week voor de zomerstop over deze kwestie gestemd wordt, terwijl dat niet was afgesproken in het regeerakkoord van CDU/CSU en SPD.

Jarenlang hebben Merkel en haar christen-democraten zich verzet tegen wat in Duitsland ‘Ehe für alle’ wordt genoemd. SPD, FDP en Groenen zijn voorstanders en waren van plan om er een campagnethema van te maken voor de Bondsdagverkiezingen in september. Ook Die Linke is voor erkenning.

Sinds 2001 kunnen homo- stellen in Duitsland hun partnerschap laten registreren. Ze hebben daarmee in veel opzichten dezelfde rechten en plichten als bij een huwelijk tussen man en vrouw. Maar gezamenlijke adoptie is bijvoorbeeld nog niet mogelijk.

Merkel nam maandag niet opeens duidelijk stelling vóór het homohuwelijk, maar ze maakte wel een doorbraak mogelijk. Ze zei dat ze er in de Bondsdag een vrije kwestie van wil maken, waarbij parlementariërs hun eigen geweten kunnen volgen. Daarmee is een parlementaire meerderheid opeens binnen bereik.

Als gast van damesblad Brigitte beantwoordde Merkel maandagavond in een Berlijns theater vragen uit het publiek. Eén man vroeg: „Wanneer mag ik mijn vriend mijn echtgenoot noemen?”. Luid applaus volgde.

Merkel gaf een omslachtig antwoord, waarbij ze eerst zei dat een partnerschap tussen mensen van gelijk geslacht om dezelfde waarden draait als een huwelijk tussen man en vrouw. Maar ze zei ook dat sommige mensen moeite hebben met de gelijkstelling – en dat die mensen ook gerespecteerd moeten worden.

Vervolgens kwam ze erop uit dat de kwestie zich eigenlijk niet leent voor partijstandpunten, en dat ze het „liever in de richting van een gewetensafweging zou laten gaan, dan dat ik iets per meerderheidsbesluit doorzet”.

Dat klonk vaag en voorzichtig, maar het was een koerswijziging. Zo maakte ze in een paar woorden een belangrijk verkiezingsthema van haar tegenstanders onschadelijk; en vergemakkelijkte ze alvast de coalitiebesprekingen na de verkiezingen 24 september. Zondag had SPD-leider Martin Schulz namelijk gezegd dat hij geen coalitieakkoord zal ondertekenen als het homohuwelijk daar niet in geregeld is. Ook de Groenen stellen die voorwaarde.

Merkel zou van tevoren met haar CDU en zusterpartij CSU hebben afgestemd om de kwestie zo aan te pakken. Maar het moment waarop ze dat deed, overviel veel partijgenoten. Had ze het een week later gedaan, dan was de Bondsdag met reces geweest en was de zaak niet meteen in een stroomversnelling gekomen.

Maar de SPD en de Groenen willen de kans niet laten lopen om meteen spijkers met koppen te slaan. Ook zonder steun van de christen-democraten kunnen zij een snelle stemming in de Bondsdag afdwingen – al zei CDU-fractievoorzitter Volker Kauder aanvankelijk dat coalitiegenoot SPD zich daarmee schuldig maakt aan een „vertrouwensbreuk” over zo’n uiterst gevoelige kwestie .

De bitterheid van de tegenstanders klonk duidelijk door een in commentaar van de Frankfurter Allgemeine Zeitung, die dinsdag schreef: „Ehe für alle? Dan kan je het hele instituut net zo goed meteen afschaffen.”