RCO-chef Gatti geeft live vaderlijke masterclass aan jonge dirigenten

Masterclass

Chef-dirigent Daniele Gatti geeft met het Koninklijk Concertgebouworkest drie masterclasses aan jonge dirigenten. Ze worden live gestreamd. ,,Luister, luister en nog eens: luister.”

Foto Mladen Pikulic

In 2012 werden ze voor het eerst gehouden op initiatief van de toenmalige chef-dirigent van het Concertgebouworkest, Mariss Jansons: openbare masterclasses voor jonge dirigenten. Voor de beginnende dirigenten was en is het een buitenkans om ervaring op te doen met het leiden van een toporkest, bijgestaan door een ervaren mentor. En voor het publiek van het orkest, op het podium, is het ook een traktatie: een sneak peak in de doorgaans hermetisch afgesloten gereedschapskist van de dirigent – in de combinatie van techniek, fysiek en persoonlijkheid een van de meest fascinerende en complexe beroepen denkbaar.

Van de drie dirigenten die de masterclasses tot nu toe gaven (Valery Gergiev in 2015) is de vorig jaar aangetreden RCO-chef Daniele Gatti ondanks zijn onmiskenbare ernst als docent en musicus ook de meest charmante en entertainende. Gatti praat veel, vaak op hoog analytisch niveau: daar toont zich zijn achtergrond als componist.

Maar hij demonstreert ook kraakhelder wat hij bedoelt, legt uit waarom vertrouwen zo´n krachtig wapen is en toont zijn eigen gigantische beheersing als hij het stokje even overneemt en de klank direct verandert. Laatste voordeel: hij is ontspannen en grapt ruimhartig– en dat ondanks de talrijke uitvoeringen van Strauss’ opera Salome die het orkest deze maand onder Gatti’s leiding verzorgt bij De Nationale Opera.

Temperament

De vier jonge dirigenten die deze week gedurende drie ochtenden aan de masterclasses meedoen werden geselecteerd uit 170 aanmeldingen via de site van het orkest en na werving bij conservatoria en impresariaten. Geen groentjes dus, maar al behoorlijk ervaren twintigers en dertigers uit vier landen - onderling maximaal verschillend van talent en temperament.

De Rus Sergej Neller (1983) maakte al cd’s als pianist, maar blijkt als dirigent in Mozarts Veertigste symfonie een opmerkelijk fenomeen. Nellers hypermobiele fysiek is Gatti’s eerste zorg: „dat voortdurende gewiebel houd je geen Mahler-symfonie vol!” Nellers geëxalteerde grimassen laat Gatti (op een gestolen glimlachje na) discreet onbenoemd, maar het prematuur inzoomen op de detailuitwerking van een begeleidingsfiguur wordt wél hard aangepakt. „Nee! Begin bij het begin. Welk karakter van het stuk staat je voor oren?”

Ook Nellers stramme rechterhand krijgt aandacht. „Te violent”, vindt Gatti. „Je omarmt iemand ook niet met gestrekte armen. Niet zo klikken met je armen. Dan wordt de respons van het orkest onhelder.”

Neller: „Ik zocht een pianissimo.

Gatti: „Maar je spreidde je armen!”

Neller: „Het resultaat was voor mij ook nogal een schok.”

Gatti: „Laat staan voor het orkest!”

Facebook-live: ‘gaaf!’

Nellers aandoenlijk nerveuze Italiaanse leeftijdsgenote Valentina Peleggi („okay, ja, ik zal ’t proberen , ik snap ’t!”) wordt aansluitend door Gatti doorkneed in de risico’s van Mozarts snelle, dalende toonladders (tip: niet mee-dirigeren, orkest bij de finish opvangen om te voorkomen dat het de cadens zal overhaasten).

Gatti: „Luister, luister en nog eens: luister!” Hij gaat vaderlijk achter haar staan om de bewegingen hand-aan-hand voor te doen. „Merk je hoe het geluid warmer werd? Dankzij de toegenomen concentratie die je afdwong in de akkoorden.”

Op Facebook werd de masterclass woensdagochtend voor het eerst live gestreamd, en aldaar (getuige de teller) door zo’n 880 mensen tegelijkertijd bekeken en voorzien van commentaren. In totaal telde de video 54.000 weergaven, van mensen die even inschakelden. Beeld en geluid bleken uitstekend, zodat ook thuis kon worden vastgesteld dat de Pool Dawid Runtz (1992) en de Tsjech Jiri Rozen (1991) hun tien jaar oudere collega’s ver vooruit waren. Daardoor konden Gatti’s commentaren, nu in Mahlers Vierde symfonie – ook meer de diepte in gaan. „Wat hier gebeurt is een transfiguratie van de kleur. Die geeft u aan, en dat doet u best precies. Maar het klinkt een beetje plastic. Hoe kun je meer magie krijgen terwijl je ook de helderheid behoudt? Het is een casino, maar u moet het proberen!”