‘Kabinetsformatie moet niet nóg 100 dagen duren’

Start onderhandelingen

Vanaf nu onderhandelen ze elke dag: VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Vol goede moed, met de moed der wanhoop of op hun hoede.

Informateur Zalm ontving woensdag de onderhandelaars (v.l.n.r.): Pechtold (D66), Buma (CDA), Schouten en Segers (ChristenUnie) en Rutte (VVD). Foto Remko de Waal/ANP

D66-leider Alexander Pechtold regelt de cadeautjes. De twee informateurs die tot nu toe aan de kabinetsformatie hebben gewerkt, Edith Schippers en Herman Tjeenk Willink, kregen allebei een negentiende eeuwse Haagse prent mee naar huis – met een lijst erom en op de achterkant de namen van dankbare fractievoorzitters.

In Pechtolds map, ooit gekocht op het Plein voor de Tweede Kamer, zit er vast ook nog wel een voor oud-VVD-minister Gerrit Zalm – sinds woensdagmiddag de nieuwe informateur. Al was de opdracht van Zalm, een kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, juist helemaal nóóit het doel van Pechtold.

„Rechts met de bijbel”, noemde PvdA-leider Lodewijk Asscher die mogelijke coalitie, op woensdagmiddag in een debat in de Tweede Kamer. En hij weet dat hij met die omschrijving precies Pechtold raakt: verkoop dit maar eens aan je liberale en vooral seculiere achterban, Alexander.

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws over de formatie met ons formatieblog

Ruim een maand geleden hield Pechtold, met een lijstje moeilijke onderwerpen in zijn hand, ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers nog weg van de onderhandelingstafel. Nu beginnen de onderhandelingen juist met moeilijke onderwerpen – deels ook van het oude lijstje van Pechtold. Bijvoorbeeld de voltooid-leven-wet die D66 graag wil, waardoor ouderen hulp kunnen krijgen om te sterven als ze vinden dat het genoeg is geweest.

Eerst de ‘olifanten’

Het is een van de ‘olifanten’ in de onderhandelingskamer. De partijen zijn het er allemaal mee eens dat je die niet pas later moet bespreken. Als het met een paar van die onderwerpen lukt, denken ze bijvoorbeeld bij de ChristenUnie, kan het onderlinge vertrouwen groeien.

Vooralsnog zijn ze bij die partij op hun hoede: wil D66 het nu wél echt? „Als ik ergens aan begin, wil ik ook dat het slaagt”, zei Pechtold woensdag in het Kamerdebat. Toch deed hij ook niet geheimzinnig: samenwerken met twee christelijke partijen blijft voor zijn partij ingewikkeld.

Sommige betrokkenen hopen dat Zalm, die als kind naar de Hersteld Apostolische Zendingskerk ging, juist door die achtergrond de christelijke en liberale partijen bij elkaar kan brengen.

De VVD is vol goede moed: dit moet lukken, denken ze daar. Maar het is ook moed der wanhoop: nieuwe verkiezingen wil de partij niet, een minderheidskabinet ook niet. Het CDA sprak nooit openlijk een voorkeur uit voor de ChristenUnie, maar op het Binnenhof is het geen geheim: CDA-leider Sybrand Buma wil graag deze coalitie.

Zalm zei op woensdagavond dat de vier partijen deze week eerst kijken hoeveel geld er is er voor nieuwe plannen. Meteen volgende week zal het aan de onderhandelingstafel dan gaan over immateriële onderwerpen, zoals de medisch-ethische kwesties die voor de ChristenUnie én D66 belangrijk zijn.

Geen geheime locaties

Aan andere tafels zullen specialisten van de vier partijen gaan werken aan gezamenlijke ideeën over klimaat en migratie. De partijen praten vanaf nu elke dag met elkaar, zei Zalm – ’s ochtends en ’s middags. Op 10 en 11 juli gaan ze twee volle dagen met z’n allen ergens heen, buiten Den Haag. Maar die locatie zal niet geheim zijn.

Het idee: op locatie maken we meer uren en ’s avonds werken we bij een biertje aan de onderlinge verhoudingen (al drinkt Segers geen alcohol).

Zalm zei op woensdag dat snelheid niet het doel was. De onderhandelaars hebben volgens hem hun gezin de afgelopen maanden flink verwaarloosd en hebben vakantie nodig: eind juli hebben ze twee weken vrij.

Zalm kon zich voorstellen, zei hij, dat het demissionaire kabinet-Rutte II nog de begroting voor Prinsjesdag voorbereidt. „Maar ik hoop dat dit geen honderd dagen meer zal duren.”