Rusland wil chat-app Telegram blokkeren

Sociale media Telegram moet samenwerken met de Russische autoriteiten, anders valt het doek voor de populair chat-dienst.

De Russische berichtendienst Telegram lijkt de strijd tegen de autoriteiten te verliezen nu een volledige blokkade aanstaande lijkt. Vorige week waarschuwde de Russische telecomwaakhond Roskomnadzor dat Telegram wordt geblokkeerd als het zich niet gaat houden aan het gebod dat ‘distributeurs van informatie’ alle communicatie tussen gebruikers moeten opslaan en de encryptiesleutels moeten delen met Russische veiligheidsdiensten.

„Er is maar één eis, en die is simpel: een formulier invullen met de informatie over het bedrijf dat de controle heeft over Telegram”, aldus Roskomnadzor-baas Aleksandr Zjarov afgelopen week in een open brief. Volgens hem is de definitieve blokkade slechts „een kwestie van dagen”.

Telegram-eigenaar Pavel Doerov – de Mark Zuckerberg van Rusland – reageerde op een on-Russische manier: hij weigerde. Daarop startten de Russische staatsmedia een lastercampagne waarbij Telegram werd neergezet als hofleverancier voor terroristen en Doerov als ‘anarchist’.

Veiligheidsdienst FSB deed op maandag een duit in het zakje door te melden dat de daders van de recente aanslag in de Petersburgse metro Telegram hadden gebruikt bij de voorbereiding van hun terreurdaad.

De WhatsApp-concurrent is populair onder terreurgroepen vanwege de betrouwbare versleuteling. IS gebruikt de dienst om berichten te verspreiden en aanslagen te claimen. Telegram is snel en maakt gebruik van end-to-end-encryptie. Geheime chats zijn alleen toegankelijk voor gebruikers onderling en berichten verwijderen zichzelf. De encryptiecodes worden in stukjes geknipt en apart opgeslagen in een ingewikkeld doolhof van wereldwijde datacentra.

Doerov verweert zich tegen de kritiek door te stellen dat een verbod weinig uithaalt: terroristen stappen simpelweg over naar een andere dienst. Ook zou Telegram al duizenden terrorismegerelateerde kanalen hebben geblokkeerd. De omstreden Russische wetgeving leidde eerder al tot blokkade van de diensten van Blackberry en Zello.

Telegram is een geliefd medium geworden voor iedereen die het Kremlin als vijand beschouwt.

Ontslag

Mediaondernemer Doerov (35) voert al langer strijd met de autoriteiten. Samen met zijn broer Nikolaj lanceerde hij in 2006 de Russische Facebook-kloon VKontakte – een site die naar eigen zeggen dagelijks door 80 miljoen mensen wordt gebruikt en populair vanwege het grote aanbod van illegale content. In 2013 bood hij Edward Snowden een baan aan, toen die op de vlucht voor de Amerikaanse inlichtingendiensten in Rusland terechtkwam.

Het succes keerde in 2014 toen Doerov gedwongen werd zijn positie als topman van VKontakte op te geven omdat hij weigerde data van Oekraïense gebruikers te delen. Volgens Doerov, die zijn ontslag moest vernemen uit de media, kwam VKontakte zo onder controle van het Kremlin. Sindsdien reizen de broers, die nu het staatsburgerschap bezitten van de Caribische eilandengroep St. Kitts en Nevis, de wereld over.

Overigens heeft Doerov niet alleen last van de Russische autoriteiten. In een recent interview met techsite Wired beweert hij dat de FBI probeerde hem om te kopen om een geheime achterdeur in te bouwen in de app. Doerov gaf geen bewijs. Ook andere westerse diensten zouden kritisch zijn op de weigering van Telegram mee te werken in de strijd tegen criminaliteit en terrorisme.

Overigens kunnen de Russische autoriteiten het bedrijf achter Telegram niet in handen krijgen. De in 2013 gelanceerde dienst heeft zijn kantoor in Berlijn en telt wereldwijd honderd miljoen actieve gebruikers per maand, die dagelijks zo’n 15 miljard berichten versturen. Iran zou 40 miljoen gebruikers tellen, tegen 6 miljoen in Rusland, waar WhatsApp en Viber de ranglijst aanvoeren. De overname van WhatsApp door Facebook in 2014 zorgde bij Telegram voor een toestroom van gebruikers, die vreesden dat hun data bij Facebook niet langer veilig zouden zijn.

Inmiddels stijgt ook in Rusland het aantal gebruikers, vooral vanwege de mogelijkheid een eigen chatkanaal te beginnen of groepschats te onderhouden. Zo is Telegram een geliefd medium geworden voor iedereen die het Kremlin als vijand beschouwt en is het dé plek om sappige details en roddels rond het Kremlin te vernemen.

In een eerdere versie van dit artikel stond abusievelijk vermeld dat het sociale medium VKontakte 250 miljoen gebruikers heeft. Dit moet ongeveer 80 miljoen zijn.