Nederland deels aansprakelijk voor ruim 300 slachtoffers Srebrenica

Voor de dood van de overige ruim 8.000 mannen is Nederland niet aansprakelijk, oordeelde het gerechtshof dinsdag.

Nabestaanden van de omgekomen mannen, beter bekend als de 'moeders van Srebrenica', bij de rechtbank in Den Haag in 2014. Foto Bart Maat/ANP

Nederland is voor een gedeelte aansprakelijk voor de dood van ruim 300 moslimmannen en -jongens in Srebrenica in 1995. Het gaat om de mannen die zich ten tijde van de val van de moslimenclave in voormalig Joegoslavië op de Nederlandse militaire basis bevonden. De Nederlandse staat moet hun nabestaanden een schadevergoeding betalen, oordeelde het gerechtshof in Den Haag dinsdag.

Volgens het hof hebben de Nederlandse militairen onrechtmatig gehandeld op het moment dat de islamitische bewoners van Srebrenica werden geëvacueerd. Tijdens dat proces werd namelijk duidelijk dat mannelijke evacués uit de rij werden gehaald en dreigden slachtoffer zouden worden van foltering of genocide. Op dat moment hadden de Nederlandse militairen de evacuatie moeten stopzetten.

Tegelijkertijd oordeelt het hof ook dat Nederland niét aansprakelijk is voor de dood van de overige 8.000 mannen die bij de genocide in Srebrenica om het leven kwamen, zoals de nabestaanden hadden geëist. Zij bevonden zich namelijk niet op de basis, maar in de bossen rondom het plaatsje. Daardoor hadden de Nederlandse militairen van het bataljon Dutchbat III ze hoe dan ook niet kunnen beschermen.

Schadevergoeding van 30 procent

De Nederlandse militairen van Dutchbat waren in Srebrenica als onderdeel van een VN-missie en hadden de taak om de moslimenclave te beschermen. In de zomer van 1995 werden de Dutchbatters echter dusdanig overlopen door de Bosnisch-Servische troepen van generaal Ratko Mladic dat ze besloten om afspraken te maken over de evacuatie van de ruim 30.000 moslims in het gebied.

Aanvankelijk leek tijdens die evacuatie weinig aan de hand, zo stelde het hof vast, ook omdat in de eerste bussen nog mannen zaten. Maar toen gaandeweg duidelijk werd dat de mannen het risico liepen op onmenselijke behandeling of executie. Desondanks werd besloten door te gaan, uit omdat gevreesd werd voor chaos. Dat besluit was verkeerd, aldus het hof.

De vraag blijft echter of de ruim driehonderd slachtoffers in leven waren gebleven als ze op de Nederlandse basis waren gebleven, zo stelt het hof. Als de Bosnische Serviërs met geweld hadden geprobeerd om de mannen uit de compound te halen, dan had de VN waarschijnlijk weinig kunnen doen. Tegelijkertijd merkt het hof op dat tot dat moment nog geen geweld tegen de VN-blauwhelmen was gebruikt.

Frank Westerman schreef als correspondent voor NRC over de val van Srebrenica. De enclave is opgeofferd voor de vrede in Bosnië, vindt hij

Om die reden blijft volgens het hof de kans aanwezig dat de mannen het hadden overleefd, als ze op de basis waren gebleven. Maar groot is die niet: zo’n 30 procent. Daarom vindt het hof dat de Nederlandse staat dus ook niet álle schade van de nabestaanden moet vergoeden, maar slechts 30 procent ervan.

Iets milder dan de rechtbank

De uitspraak komt daarmee in grote lijnen overeen met het vonnis van de rechtbank in Den Haag. Die oordeelde in 2014 namelijk ook dat Nederland alleen aansprakelijk was voor de dood van de moslimmannen op het compound. Wel vond de rechter destijds dat Nederland de volledige schade van de nabestaanden moest vergoeden.

Voor de bijna zesduizend nabestaanden die de zaak hadden aangespannen, beter bekend als de ‘moeders van Srebrenica’, is de uitspraak teleurstellend. Hun advocaat Simon van der Sluijs laat in een reactie weten:

“We wilden volledige aansprakelijkheid. Voor de nabestaanden voelt het alsof ze minder krijgen dan met de eerdere uitspraak van de rechtbank.”

Een van de nabestaanden Kada Hotić (73) - ze verloor haar man, zoon en vier broers door de genocide - noemt de uitspraak belachelijk. Via een tolk zegt ze:

“Hierdoor lijkt het alsof 30 procent van de slachtoffers belangrijk is en de rest niet. (…) Ze waren ter plekke en hadden de taak ons te beschermen. Het was een gedemilitariseerde zone waar onze mannen geen mogelijk hadden zichzelf te beschermen.”

De moeders van Srebrenica leggen zich zodoende niet neer bij de uitspraak van het gerechtshof en stappen naar het Europees Hof. “Voor ons is dit nooit afgelopen”, zegt Hotić.