Juridische klap voor de staat, maar ‘Salomonsoordeel’ voor de nabestaanden

Noch de nabestaanden noch de Dutchbatters zijn tevreden over de uitspraak van het gerechtshof over Srebrenica. „Wij hebben als moeders van Srebrenica geen gerechtigheid gekregen omdat we moslimvrouwen zijn.”

De Moeders van Srebrenica arriveren bij het Gerechtshof voor de uitspraak in de hoger beroepszaak van hen tegen de Nederlandse Staat. Foto Remko de Waal/ANP

Nu heeft het lang genoeg geduurd. Al sinds de zitting in de rechtbank in Den Haag is begonnen zit Munira Subaṧić (73) binnensmonds te mopperen. Maar nu het gerechtshof aan het einde concludeert dat de Nederlandse staat slechts gedeeltelijk verantwoordelijk is voor de genocide in Srebrenica, kan ze zich niet meer inhouden. Luidkeels steekt ze een onverstaanbare Bosnische tirade af tegen de drie rechters, omdat die haar en de andere nabestaanden toch niet helemaal gelijk hebben gegeven.

Even later omhelzen de pakweg 25 aanwezige nabestaanden van Srebrenica elkaar emotioneel buiten de rechtszaal. Na 22 jaar is er eindelijk een oordeel over de moord op meer dan achtduizend moslimmannen in het voormalige Joegoslavië. Beide partijen, de nabestaanden en de Nederlandse staat, krijgen in hoger beroep deels gelijk: de Nederlandse staat moet de nabestaanden 30 procent van de geleden kosten vergoeden wegens onrechtmatig handelen, toen de militairen van Dutchbat 350 mannen van de compound in Srebrenica wegstuurden, hun dood tegemoet. Aan de andere kant wordt Nederland niet verantwoordelijk geacht voor de dood van al die andere mannen die buiten de compound verbleven en werden vermoord door de Bosnische Serviërs van Ratko Mladic.

„Een Salomonsoordeel”, concludeert Simon van der Sluijs, een van de advocaten van de nabestaanden. „Er had meer ingezeten. Dat de aansprakelijkheid deels is afgewezen is teleurstellend. Aan de andere kant is de staat wel aansprakelijk gesteld, dat is een juridische dreun. Het is internationaal zonder precedent dat een militaire missie civiel rechtelijk aansprakelijk is gesteld.”

Lees ook deze reportage van NRC-correspondent Roeland Termote: Kinderen van de genocide willen dat Srebrenica normaal wordt

De nabestaanden lijken maling te hebben aan het historische karakter van de uitspraak. Kada Hotić (73) verloor haar man, zoon en twee broers bij het drama. Ze noemt de uitspraak „belachelijk”. „Hierdoor is het alsof 30 procent van de slachtoffers belangrijk is en de rest niet”, zegt ze via een tolk. Nederland was verantwoordelijk voor alle moslimmannen, zegt ze, ook buiten de compound van Dutchbat. „Ze waren ter plekke en hadden de taak ons te beschermen. Het was een niet-militaire zone waar onze mannen geen mogelijkheid hadden zichzelf te beschermen.”

‘Geen gerechtigheid’

Subaṧić, die haar man en zoon verloor bij de etnische zuiveringen, heeft gemengde gevoelens over de uitspraak. „Ze zijn voor 30 procent aansprakelijk gesteld, dat is goed voor ons”, zegt ze via een tolk. „Maar je kunt niet van 100 procent genocide 30 procent maken.” Haar emoties spelen opnieuw op als ze erover begint: „Wij hebben als moeders van Srebrenica geen gerechtigheid gekregen omdat we moslimvrouwen zijn.”

Kada Hotić (73).
Foto Remko de Waal/ANP
Munira Subaṧić (73).
Foto Remko de Waal/ANP

Een beetje van beiden en dus niks, zo lijken ook de veteranen van Dutchbat over de uitspraak te denken. „Dit bevestigt eens te meer dat de nasleep van de val van de enclave alleen maar verliezers kent”, laten ze weten bij monde van advocaat Michael Ruperti. Hij vertegenwoordigt 206 oud-militairen in een nog lopende zaak die de veteranen hebben aangespannen tegen de Nederlandse staat voor genoegdoening. Ruperti: „Het is aan de staat te verwijten dat Dutchbat in de steek werd gelaten door de Verenigde Naties en de Nederlandse regering, en daardoor in een kansloze positie kwam en geen adequate bescherming kon bieden aan de vluchtelingen.”

De vraag is of de juridische procedures hier stoppen. Advocaat Van der Sluis ziet weinig mogelijkheden om in cassatie te gaan. “Het moet een keer ophouden.” Buiten de rechtbank toont Subaṧić zich strijdvaardig. “We gaan door totdat iemand verantwoordelijkheid neemt voor wat er is gebeurd.” Ze kondigt aan dat de moeders van Srebrenica naar het Europees Hof van Justitie zullen stappen. “Zolang wij leven, is het niet afgelopen.”