Lege seks en andere worstelingen in examenfilms

Examenfilms

De vaak ernstige examenfilms van de Filmacademie bevatten dit jaar veel ego-documenten. Wat is de meerwaarde van al die persoonlijke ontboezemingen?

Aimee (Beaudil Elzenga) leidt een leeg leven als callgirl in de bekroonde examenfilm van Daan Groot.

‘Ik’ moet je verdienen”, schreef essayist Marja Pruis in haar laatste bundel Genoeg nu over mij. Als je jezelf in een verhaal opvoert, moet je zoekende zelf een meerwaarde vertegenwoordigen. Afgelopen maandag presenteerden de studenten van de Nederlandse Filmacademie hun afstudeerfilms; vier van de vijf documentaireregisseurs zijn expliciet aanwezig in hun werk. Nog meer dan afgelopen jaar.

De film die de VPRO Documentaire Prijs won, Een onvergetelijk afscheid, opent met de stem van regisseur Cláudio de Oliveira Marques. Bij hem is helder waarom hij voor een ego-document koos. Zijn film vertrekt vanuit een persoonlijk verhaal: een goede vriendin pleegde zelfmoord; hij had het niet zien aankomen. In een tamelijk klassieke documentaire vorm legt de regisseur de vragen waar hij mee worstelt voor aan mensen met suïcidegedachten en hun geliefden. De openheid waartoe De Oliveira Marques zijn gesprekspartners brengt is opmerkelijk, net als de manier waarop de jonge maker vermijdt dat zijn film te larmoyant wordt.

Woongroep met asielzoekers

Op een heel andere manier voert de maakster van The Boys Next Door zichzelf op. Bobbie Brandsen beslist deel te nemen aan een project dat studenten en asielzoekers samenbrengt in een woongroep. De naïviteit waarmee ze aan het co-housing-project begint, druipt ervan af. We zien haar verwoede pogingen doen een band op te bouwen met haar buren, bijvoorbeeld door gezamenlijke etentjes. Maar ze slaagt niet helemaal in haar opzet; er blijft afstand bestaan.

De oorzaak hiervan wordt nergens expliciet; maar veelzeggend is het moment waarop Brandsen angstig kijkt naar de pot dierlijk vet die bewoners gebruiken tijdens het koken. Ze eet graag mee hoor, maar kunnen ze geen olijfolie gebruiken? De deprimerende gebouwen en kleine kamertjes die de bewoners betrekken worden treffend in beeld gebracht; dit is een verre van ideale situatie.

De onderwerpen van de films afgelopen maandag zijn zwaar, naast mij moeten tranen worden onderdrukt. Zo volgt Winand Derks van de Ven een vriend die kanker krijgt (Kristians Prelude). Enige lucht komt tijdens de voormiddag van een ludieke zoektocht naar wat het betekent om vandaag de dag man te zijn (De Nieuwe Man van Arjen Sinninghe Damsté). Maar gelukkig kan ook een serieus bedoeld moment op de lachspieren werken. Zoals rapper Lange Frans, die in Searching for Aliens van Eva Julia Manneke uitlegt dat „discussies over aliens interessanter zijn dan praten over de Kardashians”.

Zonder fysiek contact

Bij de presentaties van de zes speelfilms wordt de sfeer niet vrolijker. Een paar keer valt er te lachen, zoals tijdens Huidzeer (Jos van Meerveld) waarin de huid van een man op middelbare leeftijd loskomt, omdat hij te weinig wordt aangeraakt. Op een absurdistische manier wordt een serieus onderwerp aangekaart; hoe vind je intimiteit in de gedigitaliseerde wereld?

Ook in de andere fictiefilms ligt de focus op de worsteling van hoofdpersonen met zware onderwerpen; met het nieuws over terreuraanslagen (Zalig zijn de onwetenden, Muck van Empel), een kickbokser worstelt met haar kwetsbare kant (Bloed kruipt, Laras Reinstar) of met je eigen leugenachtigheid (Ons Aller Onkruid, ook van Jos van Meerveld).

Visueel lopen de fictieproducties sterk uiteen. De makers van Aimée, over een dure callgirl, kozen een gelikte stijl die past bij de leegheid van de hoofdpersoon. Regisseur Daan Groot kreeg er de Topkapi Films Fictie Prijs voor. In Sirene van regisseur Zara Dwinger dartelt de camera verliefd rond de jonge hoofdpersonen. Het camerawerk is van Douwe Hennink. Sirene is een van de weinige films met een meer hoopvolle strekking. Een plattelandstiener leert zichzelf kennen dankzij een kennismaking met een leeftijdgenote van buitenaf. Opvallend is de goede casting in veel fictiefilms. In Sirene bepaalt de engelachtigheid van Thor Braun (De Boskampi’s), die gefascineerd is door de grootstedelijke Olivia Lonsdale (Prins), een belangrijk deel van de charme. Randy Oost kreeg de AVROTROS Scenario Prijs voor het intieme verhaal.

Tikje te braaf

De jonge lichting van 2017 heeft weinig behoefte om veel risico’s te nemen. Ons Aller Onkruid probeert het wel met een origineel scenario, over het moreel tekortschieten van zeer uiteenlopende personages, maar ook de andere films hadden de conventies wel een tikkeltje minder braaf mogen volgen.

De aankondiging dat het tweede jaar van de academie actief bezig is met diversiteit in films stemt hoopvol. Dit jaar kwam het aanbod wat diversiteit betreft niet verder dan hier en daar een gekleurde beste vriend of vriendin.

Voor alle films en afgestudeerden: de Nederlandse Filmacademie