Google krijgt recordboete van 2,4 miljard euro wegens machtsmisbruik

‘Wat Google heeft gedaan is illegaal onder Europese mededingingsregels’, zegt eurocommissaris Margrethe Vestager. Het heeft andere bedrijven de kans ontzegd om te concurreren op basis van verdiensten en te innoveren.

Foto Filip Singer/ EPA

Internetbedrijf Google moet de EU een recordboete van 2,4 miljard euro betalen wegens machtsmisbruik van zijn zoekmachine. Margrethe Vestager, de Europese commissaris voor mededinging, maakte dit dinsdag bekend. “Wat Google heeft gedaan is illegaal onder Europese mededingingsregels. Het heeft andere bedrijven de kans ontzegd om te concurreren op basis van verdiensten en te innoveren. En, het belangrijkste, het heeft Europese consumenten een echte keuze ontzegd tussen diensten en de volledige voordelen van innovatie.”

Google trekt volgens de commissie zijn eigen prijsvergelijkingsdienst Shopping voor in de zoekmachine die door meer dan 90 procent van de Europeanen gebruikt wordt. ‘Shopping’ is de etalage die bovenaan in de zoekmachine verschijnt als je op een product zoekt, bijvoorbeeld ‘Fender Telecaster’ of ‘Moulinex Hakmolen’. Aanbieders betalen om hun advertentie daar te mogen vertonen.

Zeven jaar geleden dienden Europese prijsvergelijkingssites een klacht in bij de EU. Hun lobby werd gesteund door enkele concurrenten van Google, waaronder Oracle en Microsoft.

Google verandert van een doorgeefluik in een bestemming op zich. Het bedrijf begon in 1998 als een zoekmachine die bezoekers in een fractie van een seconde wilde doorsturen naar externe sites. Maar Google raakt dat volledig open karakter kwijt door eigen diensten te ontwikkelen die zich tussen de consument en zijn of haar einddoel nestelen.

Lees ook: Wie zijn de vijanden van Google in Brussel? De strijd tegen Google

Zulke diensten zijn bijvoorbeeld de Shopping-advertenties, maar ook hotelboekingen, vliegtickets en – net aangekondigd – vacatures. Winkeliers kunnen bieden op prominente plekken in Googles etalages. Volgens Google zijn zowel consumenten (die een product zoeken) als bedrijven (die een product aanbieden) daarbij gebaat. De EU denkt daar echter anders over.

Google waarschuwt bezoekers dat aanbieders betalen voor een positie in de ‘Shopping’ etalage. Screenshot Google

Mogelijke aanpassingen zijn schadelijker

Het bedrag van 2,4 miljard dollar is de hoogste boete die tot nu toe in één keer werd uitgedeeld. Chipfabrikant Intel, marktleider in processors, kreeg in 2009 een boete van 1,06 miljard euro opgelegd omdat het pc-fabrikanten ertoe aanzette geen chips van concurrent AMD af te nemen.

Microsoft kreeg in 2004 een boete van 497 miljoen euro opgelegd wegens het voortrekken van eigen software in Windows, gevolgd door een tweede boete van 889 miljoen (later teruggebracht tot 860 miljoen).

Voor Google (jaaromzet 90 miljard dollar, 92 miljard in kas) is het geen onoverkomelijk bedrag. Schadelijker zijn de mogelijke aanpassingen die het bedrijf aan de zoekmachine zou moeten doen om Shopping aan te passen aan de Europese eisen. Dat kost geld op de lange termijn – de EU is een belangrijke markt voor Google, dat meer dan de helft van zijn inkomsten buiten de VS verdient.

Bovendien zet deze beslissing de toon voor de andere mededigingsonderzoeken die nog tegen Google lopen, waaronder een voorlopige beschuldiging wegens machtsmisbruik van het mobiele besturingssysteem Android en een klacht van Europese uitgevers, die vinden dat Google te veel informatie leent van nieuwsartikelen.

Lees ook deze column van tech-redacteurMarc Hijink: Geniet, maar Google met mate

In beroep bij het Europees Hof

Ondanks een groot leger aan lobbyisten slaagde Google er niet in de boete af te wenden. Dat wil niet zeggen dat de zaak gedaan is: Google wil zich eerst over de uitspraak buigen en gaat daarna waarschijnlijk in beroep bij het Europees Hof van Justitie in Luxemburg. Daardoor kan de definitieve uitspraak van deze zaak nog enkele jaren duren.

Google is het niet eens met de manier waarop de Europese Commissie de zoekmachine als een markt op zich beschouwt, waarbinnen Google zijn eigen diensten voortrekt. Google ziet andere aanbieders, zoals Amazon of eBay, als concurrentie voor de zoekmachine. Bovendien, zo werpt het bedrijf tegen, blijkt uit Googles data dat consumenten liever rechtstreeks naar een product geleid worden dan naar een website waar ze de zoekopdracht nog eens moeten invoeren. Dat is precies het pijnpunt van de klagers en de reden dat de EU ‘Google Shopping’ als een oneerlijke concurrent ziet.

Tot drie keer toe leek Google tot een schikking te komen met de vorige eurocommissaris van Mededinging, Joaquin Almunia. Maar een lobby van onder meer Duitse en Franse uitgevers blokkeerde die optie. Almunia werd vervangen door Vestager, die een harder beleid voert. Zo dwong ze vorig jaar lidstaat Ierland om Apple een achterstallige belastingschuld van 13 miljard euro te laten betalen.

In de VS, waar president Trump ‘America first’ als motto heeft uitgeroepen, worden de uitspraken van Vestager gezien als protectionistische maatregelen tegen de Amerikaanse techsector. De zaak tegen Apple staat los van machtsmisbruik – het gaat om belastingontwijking. En van alle boetes voor machtsmisbruik die de Commissie de afgelopen zeven jaar uitdeelde, belandde tweederde bij Europese bedrijven op het bord, blijkt uit EU-cijfers die de Financial Times publiceerde.

Bovendien zaten er twee Amerikaanse bedrijven achter de oorspronkelijke klacht tegen Google prijsvergelijkingsdiensten: Microsoft en Oracle. Zij gebruiken de Europese Unie om concurrenten het leven zuur te maken. Microsoft heeft inmiddels de juridische geschillen met Google bijgelegd.