‘Zwarte lijst’ banken bevat duizenden Nederlanders

World-Check

Grote banken gebruiken een omstreden databank om mensen door te lichten op corruptie en terrorisme. De data blijken echter vaak verouderd.

Foto iStock

Wereldwijd gebruiken banken een controversiële lijst met namen van particulieren voor controle op corruptie, criminaliteit of terrorisme. De lijst is dikwijls verouderd en leidt in sommige gevallen tot het blokkeren van rekeningen of het tegenhouden van overboekingen. Dit blijkt uit onderzoek dat radioprogramma Argos en onderzoeksplatform OneWorld samen verrichtten met enkele buitenlandse media, waaronder de Britse krant The Times en de Belgische krant De Tijd.

Het gaat om de databank World-Check, samengesteld door de financiëledataverstrekker Thomson Reuters, met meer dan twee miljoen namen. Argos en OneWorld konden een kopie uit 2014 van de niet-openbare lijst inzien. Volgens Thomson Reuters zelf maken 49 van de 50 grootste banken ter wereld gebruik van de lijst, en meer dan 300 overheidsinstanties.

Als iemand op de lijst voorkomt, kan dat betekenen dat banken extra onderzoek doen als iemand een rekening opent of een transactie doet. Banken zijn wettelijk verplicht te letten op criminele geldstromen en terreurfinanciering en maken, bij gebrek aan een internationale overheidsdatabase, gebruik van commercieel verkochte lijsten.

De lijst van Thomson Reuters bevat zo’n 12.000 Nederlanders. De grootste categorie vormen de ‘aan de politiek blootgestelden’, PEP’s (politically exposed persons). Dat zijn mensen die, al is het maar via familiebanden, een verbinding hebben met politiek, recht of bestuur. Zij gelden in de internationale regelgeving als relatief gevoelig voor zaken als witwassen. Overigens is dit vooral op basis van ervaringen met dictators en bestuurders van corrupte landen.

In Nederland vormen de PEP’s een bonte en nogal willekeurige verzameling, onder wie prinses Amalia, de moeder van premier Mark Rutte en misdaadverslaggever Peter R. de Vries, die kortstondig politieke ambities had. Zelfs de in 1988 overleden vader van Rutte staat er op, wat duidt op informatie van slechte kwaliteit, stelt Argos.

Argos noemt geen voorbeelden van ‘PEP’s’ die door de lijst daadwerkelijk in de problemen zijn geraakt met banken. Anders is dat met de categorie ‘terreur’. De Nigeriaanse milieuactivist Sunny Ofehe, tegen wie het Nederlandse OM in 2012 al een aanklacht liet vallen, stond nog steeds in de World-Check-lijst van 2014. ABN Amro blokkeerde zijn overboekingen en bevroor tijdelijk zijn geld, zegt Ofehe in het programma. ABN Amro bevestigt tegenover Argos gebruik te maken van World-Check, maar wil over het geval-Ofehe niets kwijt. In de lijst van World-Check staan 310 Nederlanders bestempeld als terrorist, terwijl op de terreurlijst van de overheid slechts 122 namen staan.

In Londen beëindigde HSBC in 2014 op basis van World-Check de rekeningen van de Finsbury Park-moskee, vorige week nog in het nieuws omdat haar bezoekers doelwit waren van een aanslag. Onterecht werd de moskee destijds als terroristische organisatie bestempeld. De moskee klaagde Thomson Reuters aan en kreeg gelijk via een schikking. Thomson Reuters bood zijn excuses aan.

Mensen die menen onterecht op de lijst staan of willen weten of ze erop staan, kunnen daarover volgens Thomson Reuters contact opnemen. In Argos riep Aleid Wolfsen, voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens, mensen die gedupeerd zijn op zich bij hem te melden.