Profiel

Jos Nijhuis President-directeur Schiphol

Zijn grapjes zijn luchtig maar de druk stijgt

De baas van Schiphol blijft laconiek, ook al zijn KLM en veel passagiers ontevreden. Zit de beeldvorming hem in de weg?

Jos Nijhuis, topman van de Koninklijke Schiphol Group, stopt graag grapjes in zijn toespraken. „Laten we oppassen met zwartepieteren”, zei hij op 3 april bij de opening van een tijdelijke vertrekhal tegen de aanwezigen. Dat was een milde sneer naar Pieter Elbers, topman van KLM. Elbers was op dat moment de meest uitgesproken criticus van Nijhuis, vanwege de capaciteitsproblemen op de luchthaven. En toen moest de meivakantie nog komen.

Humor is belangrijk voor Nijhuis, zegt Els de Groot, de financieel directeur die onlangs vertrok bij Schiphol en vijf jaar intensief met hem samenwerkte. „Hij gebruikt humor als een effectieve management tool. Hij doet ook aan zelfspot. Als baas kun je jezelf daarmee van een afstand bekijken en relativeren, dat is heel belangrijk.”

Met zijn soms onbegrepen grappen en immer opgewekte uitstraling lijkt Nijhuis zijn taak naar buiten toe te veel te relativeren. Zijn presentatiestijl is luchtig. Zelfs nu Schiphol onder vuur ligt vanwege de lange wachtrijen bij het inchecken, de beveiliging en de paspoortcontrole. Na de chaotisch verlopen meivakantie zijn er maatregelen genomen, maar ook in de zomervakantie zal de drukte tot wachtrijen leiden.

Schijn bedriegt, zegt een naaste medewerker van Nijhuis die anoniem wil blijven. „Jos oogt dan wel ontspannen, maar hij is een keiharde werker, een buffelaar. Hij heeft een uiterst complexe baan en benadert dat zeer serieus.”

Ook Bernard Welten, oud-hoofdcommissaris van de Amsterdamse politie, ziet de andere kant van de luchtige pose. Welten woont net als Nijhuis in de wijk Hagheweide in Warmond. Samen met een paar anderen gaan ze al twaalf jaar elke zaterdagochtend hardlopen in de duinen bij Noordwijk. Welten: „Jos is ontspannen, maar niet flegmatiek. Relaxed, maar ook serieus. Hij is degene die ons oppept om langer door te gaan. Als we die dag tien kilometer afspreken, dan lopen we tien kilometer, daar zorgt hij wel voor.”

De serieuze kant van Nijhuis komt naar voren als dat nodig is, zegt Carolyn McCall, topvrouw van easyJet. „Op 17 juli 2014 kondigden we op Schiphol aan dat we daar een basis gingen openen. Ik deed dat samen met Jos, het was een vrolijke bijeenkomst. Op de terugreis hoorden we over de ramp met de MH17. Jos sprak in dezelfde persruimte waar we ’s ochtends hadden gezeten. Dat deed hij zeer respectvol en buitengewoon professioneel.”

Buitenstaander

Het beeld naar buiten toe zit Nijhuis vaker dwars. Het meest hardnekkige beeld is dat van de buitenstaander.

Nijhuis, kruidenierszoon uit Utrecht, volgde mavo, havo, heao en de opleiding tot registeraccountant. Voordat hij in januari 2009 begon als bestuursvoorzitter van Schiphol, werkte hij 28 jaar bij PricewaterhouseCoopers, de laatste zes jaar als voorzitter van de raad van bestuur.

Die achtergrond is handig, volgens oud-directeur De Groot: „Hij denkt analytisch en doorziet businessmodellen.” Er is ook een nadeel: hij wist niets van luchtvaart. Na acht jaar nog steeds niet, zeggen zijn critici, zoals de (voormalige) luchtvaartjournalisten van De Telegraaf. De eerste vier jaar botste Nijhuis vaak met KLM-topman Peter Hartman, die een hekel had aan de man van buiten.

Bekendheid buiten de eigen sector verwierf Nijhuis in het voorjaar van 2015, toen bekend werd dat hij het jaar daarvoor negen ton had verdiend dankzij een bonus van 95 procent van zijn vaste salaris. Hij kon dat uitstekend voor zichzelf verantwoorden, zei hij in NRC, maar had er vrede mee als de bonus op last van de staat, eigenaar van 70 procent van de aandelen, omlaag zou gaan. Zijn aanstelling is inmiddels met twee jaar verlengd tot 1 januari 2019, zijn salaris bedraagt nu maximaal 495.000 euro.

De verlenging betekent dat Nijhuis zich de komende anderhalf jaar met drie grote onderwerpen moet bezighouden: de bouw van een nieuwe pier en terminal (respectievelijk gereed in 2019 en 2023), de opening van dependance Lelystad Airport in april 2019 en de groei van het aantal vluchten op Schiphol vanaf 2021. De laatste twee onderwerpen zijn maatschappelijk zeer omstreden en dus politiek zeer gevoelig.

Geen politieke handigheid

Dat komt slecht uit, want vriend en vijand zijn het erover eens dat VVD-lid Nijhuis niet beschikt over politieke handigheid. Hij vindt de politiek geen leuk spel, want hij houdt niet van verborgen agenda’s, zegt de anonieme medewerker. Hij buigt niet snel mee met politici, want hij bekijkt zaken feitelijk, zegt De Groot.

De nieuwe gesprekspartner in het kabinet laat op zich wachten, maar met de omwonenden van Schiphol ligt Nijhuis op ramkoers. Kees van Ojik, voorman van de bewoners in de Omgevingsraad Schiphol, spreekt van ‘wanbeleid’. „Nijhuis is hartstikke vriendelijk in het overleg, maar daar gaat het niet om. Door veel pretvluchten toe te laten, heeft hij het Aldersakkoord op springen gezet. Het polderen dreigt door Nijhuis te sneuvelen.” De tot 2021 afgesproken limiet van een half miljoen vluchten per jaar wordt al dit of volgend jaar bereikt. Van Ojik voorziet een maximale groei tot 525.000 vluchten in 2030. Nijhuis denkt aan 600.000.

Dat is de toekomst. De acute uitdaging voor Nijhuis is de snelle groei van de passagiersaantallen en de tekortschietende infrastructuur. In de zomer huurt Schiphol nog eens 350 tot 400 extra mensen in als beveiligers, schreef staatssecretaris Dijksma (Infrastructuur, PvdA) donderdag aan de Tweede Kamer.

Los van kosten en reputatieschade brengt de drukte voor Schiphol een openlijke ruzie met de grootste klant. KLM-topman Elbers verwijt Nijhuis niet op de groei te hebben geanticipeerd. Ook heeft hij te veel maatschappijen gelokt die niet bijdragen aan het bestemmingennetwerk van Schiphol, en is hij te veel gericht op afgeleide commerciële activiteiten als vastgoed, parkeergarages en winkels. De kritiek wordt gedeeld door de FNV, zegt bestuurder Leen van der List. „Ik snap wel dat Elbers aan de bel trekt, met meer druk op het personeel krijgt hij meer last met ons.”

Dijksma wijst er in haar brief echter op dat de luchtvaartmaatschappijen een paar jaar geleden geen brood zagen in investeringen. Zo bezien gaat KLM niet vrijuit bij de huidige problemen.

Voor dit artikel wilde Elbers zijn kritiek niet toelichten. Volgens zijn woordvoerder heeft hij zijn punt gemaakt en past nu pauze. Afgezien van een flauwe naamgrap – zwartepieteren– verweert Nijhuis zich niet publiekelijk. Het beeld is dus: Schiphol zit fout. Zo is het nu eenmaal, zegt De Groot. „Iedere klant kan alles over Schiphol zeggen, maar wij zeggen nooit iets negatiefs over onze klanten.” Maar, zegt Van der List, het komt wel weer goed tussen KLM en Schiphol. „Ze weten dat ze niet zonder elkaar kunnen.”