Bij de SP valt geen onvertogen woord over Emile Roemer

Partijraad SP

Op haar partijraad is de SP erg met zichzelf bezig. Maar het gaat niet over de verloren verkiezingen.

Emile Roemer is aan het woord op de partijraad van de SP in Amersfoort (maart 2017). ANP/Remco de Waal

„Laat niemand zeggen dat er in deze partij geen discussie wordt gevoerd”, zegt SP-voorzitter Ron Meyer als zich twee rijen dik mensen verzamelen voor de interruptiemicrofoon. De ophef gaat niet over de evaluatie van de teleurstellende Tweede Kamerverkiezingen van maart. Dat onderwerp staat deze zaterdag ook op het programma. Maar waar de gemoederen hoger oplopen is de befaamde afdrachtregeling van de partij.

Wie voor de SP bijvoorbeeld in een gemeenteraad zit, gedeputeerde is of Kamerlid, mag maar een percentage van de wettelijke vergoeding daarvoor zelf houden. De rest wordt gedwongen gedoneerd aan de partijkas om buurtcampagnes, acties rond het ‘nationaal zorgfonds’ of het partijkantoor in Amersfoort van te betalen.

Laten we elkaar hier niet de maat nemen wie de beste socialist is

De regeling is volgens sommigen nog te gul: „Mensen die op straat actievoeren krijgen geen cent, dus wij hoeven het ook niet.” Anderen vinden deze juist te krap: „Als de regeling wordt aangepast, moet ik mijn raadslidmaatschap neerleggen. Dan moet ik er voor gaan betalen, want ik verdien niet terug wat ik verlies met een dag minder werken. Dat gaat me te ver.” Oud-Kamerlid Henk van Gerven probeert te sussen: „Laten we elkaar hier niet de maat nemen wie de beste socialist is.”

Alle ophef ten spijt, na anderhalf uur discussie stemt slechts een enkeling tegen de vereenvoudiging van de afdracht die het partijbestuur heeft voorgesteld. Bij de discussie over meer ledeninspraak gaat het net zo. Veel gedoe en uiteindelijk totale acceptatie van de minimale beweegruimte van de partijleiding. De leden krijgen iets meer inspraak, maar niet veel. Het bestuur wordt voortaan niet meer autonoom door de afdelingsvoorzitters gekozen, maar ‘one (wo)man one vote’ komt er ook niet. Daar was discussie over sinds Meyer in 2015 het voorzitterschap won van toenmalig Kamerlid Sharon Gesthuizen.

Hard in hun oordeel over de wereld, maar lief voor elkaar

Op de zaterdag bijeengeroepen partijraad, met 140 regiovoorzitters, is de SP erg met zichzelf bezig, maar niet op de manier die je misschien zou verwachten. Vragen als ‘waarom verloren we de verkiezingen’, ‘was het zinnig om de hele campagne op de zorg te gooien’, ‘was het wel slim om de VVD bij voorbaat uit te sluiten’, en ‘is Emile Roemer dé partijleider voor de toekomst’, komen hier niet aan de orde.

SP’ers zijn, zo zeggen ze zelf, hard in hun oordeel over de wereld, maar lief voor elkaar. Dat maakt ook dat de evaluatie van de teleurstellende uitslag van 15 maart mild is voor de hoofdrolspelers. De SP was de enige, naast coalitiepartijen VVD en met name PvdA, die verloor. Eén zetel slechts, van 15 naar 14, maar dat na vier jaar felle oppositie tegen een impopulair kabinet en in een jaar dat aartsrivaal PvdA 29 zetels verloor.

De „politieke analyse” van voorzitter Meyer is dat hij „niet tevreden is”. Sterker nog, de nederlaag is „zwaar klote”. Maar veel verder dan die emotie komt de analyse niet. „De realiteit is dat we er niet genoeg toe deden, niet dé uitdager van de macht waren. En we bereikten niet genoeg jongeren en hoogopgeleiden.” Maar waarom dan?

Roemer is zo sexy dat zijn vrouw zich zorgen kan maken

Meyer zegt zelf dat GroenLinks, ondanks de populariteit van de jonge Jesse Klaver, ook niet verder kwam dan 14 zetels. De SP is even groot. Dus waar gingen de kiezers dan naartoe? Volgens de Stichting Politieke Academie, die het kiezersverloop onderzocht, concurreerde de SP door zich vol op gratis zorg te storten meer in landelijk gebied met populistische partijen als PVV en 50Plus dan met traditioneel linkse partijen als PvdA en GroenLinks. Met Denk en PvdD was nauwelijks verloop. Veel potentiël SP-stemmers bleven thuis.

Over de keuzes in de campagne en de uitvoering is iedereen positief. Ook schatten aanwezigen de potentie van de SP hoger dan 10 procent van het electoraat. Maar suggereer dat het dan misschien tijd is voor ander politiek leiderschap, na zeven jaar Roemer, en je stuit op een muur van lof voor de voorman. Roemer is „zo sexy dat zijn vrouw zich zorgen kan maken”, zegt Tiny Kox, fractievoorzitter in de senaat, vlak nadat hij zelf concludeerde dat de partij „niet sexy genoeg” was.

Ron Meyer noemt Roemer „buitengewoon hot”, nadat hij de nederlaag afdeed als een wedstrijd waarin de SP verloor bij ‘hot or not’. Van gezicht wisselen heeft volgens hem geen zin. Roemer kwam uit kiezersonderzoek als de meest betrouwbare partijleider. „Maar daar win je blijkbaar geen verkiezingen mee.”

Trots op Roemer

Ook in de Tweede Kamerfractie is geen onvertogen woord te horen over Roemer. „Hij moet er alles aan doen om dé oppositieleider te zijn, maar ik ben niet kritisch op Emile, ik ben hartstikke trots op Emile”, zei Michiel van Nispen eerder deze week. Volgens Peter Kwint is er „geen aanleiding” om over Roemers positie te praten.

Ook Eric Smaling, die als nummer 15 op de lijst zijn plek in de Kamer verloor en kritisch is over de campagne en het bij voorbaat uitsluiten van regeren met de VVD, heeft „geen commentaar” op Roemers leiderschap. „Emile is een vriend.”

SP’ers prijzen zichzelf gelukkig dat er in hun partij niet, zoals bij de PvdA, „bij de minste of geringste tegenslag aan stoelpoten gezaagd wordt”, zegt Tjitske Hoekstra, van de afdeling Noordoostpolder. Agnes Kant stapte in 2010 ook zelf op, en niet door gemuit in de partij. „Er heerst een familieachtig sfeertje met een grote mate van loyaliteit naar elkaar toe”, zegt Smaling. Ook als dat ten koste gaat van electoraal succes.

Roemer draaide geen slechte verkiezingscampagne. Hij presteerde vooral in de debatten beter dan in 2012. Dat wordt ook buiten de partij gezegd. Maar sindsdien oogt de SP-leider weer ongelukkig in Den Haag. Bij de debatten die de Kamer tot nu toe heeft gehouden over de moeizame formatie is Roemer steeds de schlemiel. Sybrand Buma lacht diens suggestie om te formeren zonder de VVD weg als „kabinet Buma en de zeven dwergen”.

SP’ers prijzen zichzelf gelukkig dat er in hun partij niet bij de minste of geringste tegenslag aan stoelpoten gezaagd wordt

Toen Roemer in het laatste debat geen inhoudelijk oordeel wilde vellen over de migratieparagraaf waarom GroenLinks wegliep, kreeg hij de volle laag. Alsof hij schuldig was aan het mislukken van onderhandelingen waar hij niets mee te maken had. Onterecht, maar Roemer liet zich in een hoek zetten. Door de VVD al voor de verkiezingen uit te sluiten, is er geen sprake van dat de SP gaat regeren. Afdelingsvoorzitters in Amersfoort noemen dat „logisch”. Maar Peter Kwint krijgt wel mails en Facebookberichten over waarom. „Maar ik heb het idee dat dat alleen een ding is onder kiezers, niet onder onze leden.”

De SP is bovendien de enige partij die sinds de verkiezingen van maart significant daalde in de peilingen. „Misschien is hij niet gehaaid genoeg voor Haagse spelletjes”, zegt Kamerlid Van Nispen. Maar in tegenstelling tot evenmin charismatische mannen als Bernie Sanders (Democraten) en Jeremy Corbyn (Labour), waarmee veel SP’ers zich identificeren, leidt dat ook niet tot electoraal succes buiten Den Haag. „Zij wisten hun imago als antiheld wel te verkopen”, zegt Kwint.

SP’ers toch venijnig

Heeft Roemer intern dan helemaal niets te vrezen? Misschien toch. De gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar worden gezien als graadmeter, zegt Tiny Kox, „dat is de enige peiling die telt”. Smaling: „De toekomst moet uitwijzen hoe de partij er dan bijstaat. We moeten nu niet zitten miepen, maar geen enkele politiek leider zit er eeuwig. De fractie moet er wel over nadenken wie hem tussentijds zou kunnen vervangen.”

En aan het eind van de partijraad zaterdag blijken SP’ers toch venijnig te kunnen zijn over elkaar. Ron Meyer heeft in de evaluatie van de verkiezingscampagne opgenomen welke afdelingen wel een eigen rapportage instuurden (93 stuks) en welke niet (65). Die schandpaal zijn veel leden niet van gediend, moet dat nu zo? Meyer reageert met een waarschuwing: „Partijgenoten, als dit naming and shaming is, hebben jullie nog niets gezien.” Het kan dus wel bij de SP.