Opinie

    • Hendrik Spiering

Het oneindige zelf

Sommige mensen voelen zich helemaal zichzelf, geen problemen. Anderen blijven een leven lang op zoek naar zichzelf. En wat de normale toestand is, zelf zoeken of zelf hebben, weet niemand. Verderop in deze bijlage beschrijft Ellen de Bruin wat het betekent als je ‘jezelf verliest’. Op zich een vrij normale ervaring, voor veel mensen: even iets anders aan je hoofd. Maar het is een gecompliceerde kwestie, want „het zelf is moeilijk psychologisch te definiëren’, zo zegt een van de onderzoekers behoedzaam. Een ander noemt het zelf zelfs kortweg ‘een illusie’.

En hoe weet je eigenlijk wanneer je jezelf verliest? Is er dan een ander ‘zelf’ dat dit registreert? Van wie is die herinnering aan ‘even géén zelf’?

De Nederlandse onderzoeker Victor Lamme merkte ooit op dat je nooit zeker kunt zijn dat je jezelf echt vergeten bent. Want misschien had je jezelf gewoon behouden, maar ben je juist die zelfervaring direct weer vergeten. Je bent dan nooit jezelf kwijt geraakt, je hebt alleen een herinnering aan jezelf verloren.

Het zelf is een oneindig onderwerp. En wat hebben we eigenlijk aan dat zelf?

Zou iemand ooit zichzelf verloren hebben tijdens een intens gesprek met een ander? Het is inmiddels een oude theorie: dat we ons gevoel van ‘zelf’ te danken hebben aan onze neiging tot onderlinge communicatie. Je hebt alleen een ‘ik’ nodig als er ook een ‘jij’ of ‘jullie’ is. Wie een gesprek wil voeren, moet ook ‘ik’ kunnen zeggen. En luister om je heen: als wij mensen geen ‘zelf’ hadden, waar zouden we dán over moeten praten?

De Bruin schrijft gelukkig ook dat zelfverlies lang niet meer altijd als negatief wordt beschouwd. Haar stuk heeft ook een performatief effect. Wie leest hoe je jezelf kunt verliezen, kan ook het eigen zelf anders gaan ervaren.

Maar is dat dan een ervaring in jezelf of van jezelf?

    • Hendrik Spiering