De reisbranche slaat terug: misleidt NRC over Lesbos?

Het nieuws en de rest van het leven, ongemakkelijke bedpartners. Overal oorlog en ellende, en intussen schijnt de zon. Neem het arme Griekse Lesbos. Nou ja, arm – lang een toeristische hot spot, maar eind 2015 overspoeld door vluchtelingen. En dan ook nog een aardbeving. Weg toerisme.

Geen wonder dat een campagne op gang is gekomen om het imago van het eiland op te poetsen. De lokale krant Empros voer begin juni uit tegen de „laster in het buitenland”. Een kortere versie, door dezelfde auteur, verscheen in de landelijke krant Kathimerini.

Met name NRC kreeg er in die stukken van langs, omdat de krant nog in maart een foto afdrukte van een reusachtige berg zwemvesten. Alsof het hele eiland een „zwemvestenkerkhof” is, terwijl de vluchtelingenstroom allang voorbij is; er verblijven nog enkele duizenden in kampen op het eiland. Weblog GeenStijl kraaide victorie, want de „Vlaamsche Meubelfolder” (die u nu leest) had het toch maar mooi mis gehad.

Nu hadden die Griekse stukken (die tolk Josien Booy voor me vertaalde) met fact checking niets te maken – er werd geen enkele feitelijke onjuistheid in aangetoond. Die berg zwemvesten ligt er nog (nu afgedekt). Het ging vooral om het bijstellen van beeldvorming, want de toeristen moeten weer komen.

Dat offensief heeft enig succes. Hetzelfde artikel in Kathimerini meldde het bezoek van een tiental Nederlandse diamorfotes gnomis, naar ik begrijp zoiets als „opiniemakers”. Een delegatie van de reissite Zoover.nl met zeven Ollandoi bloggers, op uitnodiging van het Griekse Verkeersbureau.

Inmiddels zijn de eerste resultaten van hun veldwerk verschenen, zoals op het blog Franska.nl („Hier schijnt elke dag de zon!”). Onder de kop Ga je echt naar Lesbos? doet een blogger (zij schrijft graag, net als ik, over „opgeruimd leven”) verslag van een „hartverwarmend” eiland dat na een humanitaire ramp nu kampt met een „onterecht imagoprobleem”. Het is „gewoon een fijne plek”. Er komen zo’n twintig artikelen, meldt Zoover.nl. Geen slechte oogst voor het Verkeersbureau.

Ook interessant, een drijvende kracht in de artikelen blijkt een Nederlands paar te zijn, Ed en Joanna Peereboom, oud-journalisten (onder meer van het radioprogramma ‘De ombudsman’) en nu eigenaar (hij) en medewerker (zij) van het eenmansbedrijf Lopen op Lesbos, voor wandelvakanties.

Aan de telefoon vertelt Ed Peereboom de Griekse artikelen, waarin zij aan het woord komen, ruim te hebben verspreid en „indirect” de bron te zijn van GeenStijl. Het zit hem hoog: die foto is „iconisch” geworden. Zijn bedrijf kreeg zware klappen door de crisis. Maar daar gaat het niet om, zegt zijn partner, „in ons hart zijn we nog altijd journalist”.

Of mediacriticus, natuurlijk. Op de site van Lopen op Lesbos worden grote woorden niet geschuwd; er is sprake van „Lesbos-laster”, „Lesbos-bashing”, en het verspreiden van fake news.

Maar wacht even, kent de lezer dit paar niet al uit de krant?

Inderdaad. Ed Peereboom („ondernemer op Lesbos”) tekende voor een brief (Geen vluchtelingen, 24 april) waarin hij erop wijst dat de migranten op Lesbos nu nog vooral mensen zijn „die geen recht hebben op een vluchtelingenstatus”. Hij neemt het op voor een eerdere briefschrijver, die de handel en wandel van ngo’s had bekritiseerd (Migratie is business, 10 april). Was getekend:Joanna Verheijen, „voormalig journalist met een groot netwerk op Lesbos”.

Zouden er twee Nederlandse oud-journalisten met die voornaam en een groot netwerk op het eiland zijn?

Na enig aandringen bevestigt Peereboom dat Verheijen de geboortenaam is van zijn partner. Waarom dat dan niet even vermelden? Peereboom: „Door gescheiden te opereren hopen we meer belangstelling te krijgen voor de onjuiste berichtgeving omtrent de migrantensituatie op Lesbos en de rol die hulpverleners daarin spelen.”

Nou goed, maar heeft de krant met die foto nu iets verkeerd gedaan?

De Peerebooms hebben een punt met „de macht van het beeld” en je kunt je voorstellen dat die fnuikend is voor wie op het eiland zijn brood wil verdienen. Maar die gewraakte foto, niet afkomstig van een ngo maar van persbureau AP, was geen nep en correct gedateerd. Vooral: het was illustratief beeld bij een feitelijk artikel dat niets beweerde over Lesbos, maar dat de balans opmaakte van een jaar Turkije-deal (5 gevolgen van de Turkijedeal, 20 maart).

In dat stuk staat meteen al dat het aantal vluchtelingen sterk is gedaald ten opzichte van 2015, maar ook dat „de overbelaste en slecht georganiseerde” Griekse overheid nog altijd „de grootste moeite” heeft om de opvang op orde te krijgen. Dat werd onlangs nog bevestigd door nóg weer een ombudsman, de Griekse, in zijn rapport Migration Flows and refugee protection (april 2017).

Het blijkt ook uit een NRC-reportage over de kampen op Lesbos. Ja, in één geval buitelden de adjectieven zo over elkaar heen in een kop dat je de indruk kon krijgen dat heel Lesbos afzinkt (Toestand op Lesbos is ‘onvoorstelbaar, dieptriest en schandalig’, 8 februari 2017). Maar ook dat stuk ging over de kampen, het betekent niet dat dit de hele en niets dan de waarheid is over het eiland.

Die andere verhalen, over de effecten op het toerisme en de economie, of de besteding van gelden door de ngo’s, kunnen nog eens aan de orde komen; het een sluit het ander niet uit.

Overigens, ook NRC Reizen zeilt binnenkort weer de Egeïsche Zee op. Op 1 juli vertrekt de „bijzonder fraaie” Star Flyer naar de „oorsprong van de Europese beschaving, filosofie en mythologie’”. Er zijn nog enkele plaatsen (2995 euro). Lesbos wordt niet aangedaan.

Over de recente aardbeving had NRC een kort, zakelijk bericht. „Daar waren we erg tevreden mee op het eiland”, zegt Peereboom.

Reacties:ombudsman@nrc.nl