‘We konden samenkomen, dat was al wat’

Homovluchtelingen in Istanbul Zij ontvluchtten de burgeroorlog in Syrië om onderdak te vinden in het Turkse Istanbul. Voor veel Syrische homoseksuelen een bevrijding. Toch is Turkije voor de meesten niet meer dan een tussenstation.

De documentaire Mr. Gay Syria ging dit jaar in Istanbul in première.

Aden (35) kon in Syrië absoluut niet laten merken dat hij homo was. Sinds hij zich op zijn zestiende realiseerde dat hij op mannen viel, had hij zijn geaardheid altijd angstvallig verborgen gehouden voor zijn familie, vrienden en collega’s. In Damascus, waar hij woonde, was er nauwelijks sprake van een homoscene. Er waren geen gaybars, of andere ontmoetingsplekken.

„Ik trouwde met een vrouw toen ik 29 was”, vertelt Aden, een imposante man met een kaal hoofd en een baard, die sinds twee jaar in Istanbul woont. „De druk van mijn familie werd te groot. De samenleving verwacht dat je voor je dertigste een vrouw hebt. Anders is er iets mis met je. Om geen achterdocht te wekken ben ik getrouwd. Maar het werkte natuurlijk niet.”

Mijn familie denkt dat ik het kan overwinnen.

Na elf maanden voelde zijn vrouw dat er iets mis was. Hij was niet seksueel aangetrokken tot haar. „Ze wist dat ik homo was en vertelde het aan haar familie. Toen besloot ik tegenover mijn familie uit de kast te komen. Mijn moeder zei dat ze het al aanvoelde. Dat was het einde van het gesprek. Mijn familie denkt dat ik het kan overwinnen.”

Psychiaters

Aden bezocht vier verschillende psychiaters, in de hoop dat hij genezen kon worden. „De laatste zei: je moet jezelf accepteren zoals je bent. Maar dat vond ik erg moeilijk door het gebrek aan tolerantie in de samenleving. Bovendien brak de burgeroorlog uit. Je moet in de juiste situatie zijn om je seksuele geaardheid te aanvaarden. Ik had andere dingen aan mijn hoofd.”

Toen Aden twee jaar geleden zijn baan als manager bij een luchtvaartbedrijf kwijtraakte en werd opgeroepen voor militaire dienst, besloot hij naar Turkije te vluchten. In Istanbul ging er een wereld voor hem open. „Deze stad heeft me geholpen mezelf en mijn seksuele geaardheid te ontdekken. Ik was ver weg van de druk van mijn familie, voelde me voor het eerst vrij genoeg om andere homo’s te ontmoeten. Ik ben zelfs tegenover sommige vrienden uit de kast gekomen.”

Adens ervaring is tekenend voor veel Syrische homo’s die naar Turkije zijn gevlucht. Dat bleek woensdag tijdens een debatavond waar ze vertelden over hun ervaringen. In Turkije is meer tolerantie vergeleken met Syrië. Homo’s kunnen zich organiseren. Er is een levendige gayscene in Istanbul, die zich concentreert in seculiere wijken zoals Cihangir, Bomonti, Besiktas, en Kadiköy. En sinds 2003 wordt in Istanbul een Gay Pride georganiseerd, tot vorig jaar meestal zonder grote problemen.

In 2016 werd in Istanbul zelfs een schoonheidswedstrijd gehouden voor Syrische homo’s. Over de deelnemers is een documentaire gemaakt, Mr. Gay Syria, die dit jaar in première is gegaan. „Het was een feestelijke wedstrijd, waar Syrische homo’s hun geaardheid konden vieren”, zegt Aymen Menen, een van de juryleden. „De film toont de veerkracht van homoseksuele Syrische vluchtelingen, die veel strijd hebben geleverd om te kunnen zijn wie ze zijn.”

Seksindustrie

Toch is het leven in Istanbul niet makkelijk voor Syrische homo’s. Als vluchtelingen hebben ze niet het recht om te werken, waardoor het risico bestaat dat ze in de seksindustrie belanden. Voor velen is Turkije slechts een tijdelijke tussenstop op weg naar de VS of Europa, zegt Menem. „We hadden een eigen radiozender hier, maar die is gestopt omdat alle medewerkers zijn vertrokken. Maar als er ooit een homobeweging ontstaat in Syrië, dan is die begonnen in Istanbul.”

Menem was een van de sprekers tijdens de debatavond, onderdeel van de jaarlijkse Pride-week, die zondag traditioneel wordt afgesloten met een parade. Maar net als vorig jaar dreigt de Gay Pride 2017 opnieuw uit te lopen op een confrontatie met de politie. Aden zal niet deelnemen aan de Gay Pride, maar niet vanwege het risico bestookt te worden met traangas en rubberkogels. „Mijn seksuele geaardheid is iets persoonlijks, die hoef ik niet aan de hele wereld te tonen.”

Tarik (30) is wel van plan om te gaan. Hij komt net als Aden uit Damascus en woont sinds anderhalf jaar in Istanbul. Vorig jaar was zijn eerste Pride. „Ik wilde voelen hoe het was om daar te zijn. Ik was niet teleurgesteld dat de politie ons niet over de Avenue Istiklal liet lopen. We konden samenkomen, dat vond ik al heel wat. Vorig jaar verboden ze de parade omdat het tijdens ramadan was, maar dat is dit jaar niet het geval. Dus ik hoop dat we geen problemen krijgen.”

Lees ook: Turkse homo’s gaan weerbaar naar de Gay Pride, over homoseksuele mannen die zelfverdedigingsles nemen voor de Gay Pride in Istanbul in 2016