Ook buiten VK groeit de moslimhaat

Islamofobie in Europa Geweld tegen moslims in Europa, zoals de aanslag deze week in Londen, is zeldzaam. Maar islamofobie neemt wel toe.

Een bijeenkomst na de aanslag in Noord-Londen, deze week. „Laat de racisten ons niet verdelen”, staat op het bord. Foto Tolga Akmen/AFP

Kort na zijn aanslag op moskeegangers in Londen, waarbij maandag een man omkwam en 11 mensen gewond raakten, werd Darren Osborne ‘ziek’ verklaard. Volgens de familie van de 47-jarige aanslagpleger uit Cardiff leed hij aan psychologische problemen.

Met die verklaring werd het politieke motief van zijn daad gerelativeerd op een manier die niet is gebeurd bij een vergelijkbare ‘lone wolf’ als Mohamed Lahouaiej-Bouhlel, de Islamitische aanslagpleger die vorig jaar in het Zuid-Franse Nice met een vrachtwagen inreed op een menigte. Daarbij kwamen 86 mensen om.

De Londense burgemeester Sadiq Khan nam daar deze week aanstoot aan. Hij accepteert het verschil niet, en maakt bezwaar tegen suggesties in de Britse pers om de aanslag in Finsbury Park een ‘wraak-aanslag’ te noemen, in plaats van een terreuraanslag. „Terrorisme is terrorisme”, aldus Khan.

Wordt geweld tegen moslims gebagatelliseerd? Wereldwijd zijn moslims verreweg het vaakst slachtoffer van terrorisme. Maar de indruk dat anti-moslimgeweld in Europa escaleert, wordt niet gestaafd door cijfers. In Groot-Brittannië waren in 2007 in totaal drie fysieke aanslagen gericht tegen moslims, in 2010 vier. Daarna waren er enkele jaren geen. Vorig jaar waren er vier aanslagen. De meeste aanslagen waren gericht tegen één persoon.

Ook in Nederland is er sprake van toenemende islamofobie.

Etnisch profileren

Ook in Europa als geheel is fysiek geweld tegen moslims vooralsnog relatief uitzonderlijk. Dat bevestigt Friso Roscam Abbing, woordvoerder bij de European Union Agency for Fundamental Rights, naar aanleiding van een in september te verschijnen rapport over de behandeling van minderheden in Europa.

Uit interviews van de organisatie met 25.000 mensen die tot minderheden behoren, blijkt „dat discriminatie door fysiek geweld beperkt is”, aldus Roscam Abbing. Maar, zegt hij: „hate speech en etnisch profileren zijn in heel Europa toegenomen.”

Islamofobe standpunten worden in Europa steeds meer geaccepteerd, zegt Eviane Cheng Leidig, die leiding geeft aan de onderzoeksgroep Research and Development at New Horizons for British Islam.

„De laatste paar jaar is er een flinke groei geweest van rechtse ‘volksbewegingen’. De Britse counter-jihad-beweging die sterk anti-Islam is, is er daar maar één van. De kracht van deze groepen neemt soms toe, en soms af, onder invloed van actuele en politieke gebeurtenissen.”

Volgens haar roeren de meeste anti-islamgroepen zich vooral verbaal, grotendeels online.

In Groot-Brittannië staat inmiddels één op de vier mensen op de lijst van potentiële terreurverdachten van de Britse inlichtingendienst bekend als islamofoob. Dat aantal was niet eerder zo hoog, aldus Beatrice de Graaf, hoogleraar terrorisme en veiligheid aan de universiteit Utrecht.

Volgens De Graaf is er samenhang tussen toenemende islamofobie en landen waar politici grof campagne voeren. Dat wordt bevestigd door een rapport van het Britse persbureau Press Association in februari van dit jaar, waaruit blijkt dat het aantal hate crimes met 40 procent is toegenomen na het Brexit-referendum, waarbij de UKIP een belangrijke rol speelde.

Dat we nu telkens geconfronteerd worden met beelden van aanslagen van IS zorgt ervoor dat de angst voor de islam toeneemt

Maurits Berger, hoogleraar Islam en het Westen

Agressie tegen moskeeën

Ook in Nederland is er sprake van toenemende islamofobie. Uit het rapport Monitor Moslim Discriminatie blijkt dat de agressie tegen moskeeën in Nederland is toegenomen. In 2005 was er 25 keer sprake van brandstichting, vernieling of dreigbrieven. In 2016 was dat 72 keer het geval.

Volgens Abdou Menebhi, coördinator van het Collectief Tegen Islamofobie en Discriminatie, houdt dat verband met de verharding van het politieke klimaat. Menebhi begrijpt niet waarom er geen maatregelen worden genomen ter beveiliging van moskeeën. „We hebben gemeente en overheid al meerdere malen gevraagd om bescherming, zoals dat ook bij synagogen gebeurt, maar we krijgen die niet”, zegt hij. „De politie zegt geen directe aanleiding te zien.”

Dat druist volgens Menebhi in tegen toenemende angst onder moslims in Nederland. „De aanslag van Osborne voedt dat gevoel alleen maar.”

De toenemende zorg om moslims in Europa is vooral een kwestie van perceptie, zegt Maurits Berger, hoogleraar Islam en het Westen aan de universiteit van Leiden. „Dat we nu telkens geconfronteerd worden met beelden van aanslagen van IS zorgt ervoor dat de angst voor de islam toeneemt”, aldus Berger.

„Maar als je mensen vraagt naar concrete aanwijzingen in hun omgeving, zijn die er nauwelijks.”