‘Justitie moet journalisten meer bescherming bieden’

Onderzoek bedreigde pers

Journalisten worden vaker bedreigd. Ze moeten beter beschermd worden. Dat stelt rechtsgeleerde Alex Brenninkmeijer in een NVJ-rapport.

Columniste Ebru Umar kreeg op 6 mei in Rotterdam de Pim Fortuyn Prijs. Umar is doelwit van ernstige bedreigingen en intimidatie. ANP ROBIN UTRECHT

Nederlandse journalisten worden steeds vaker bedreigd en zouden betere beschermd worden door Justitie en politie. Omdat journalisten een belangrijke publieke taak hebben in de democratie moeten ze speciale bescherming krijgen, net als bijvoorbeeld ambtenaren, politici, brandweermannen en ambulancepersoneel. Een leidraad hierin zou de al bestaande ‘Eenduidige Landelijke Afspraken’ voor deze groepen kunnen zijn. Politie en OM moeten harder en sneller optreden tegen mensen die journalisten bedreigen. Ook moet er een centrale registratie van persbedreigingen komen, en een speciale beambte.

Dat schrijven de rechtsgeleerden prof. dr. Alex Brenninkmeijer en Marjolein Odekerken in Een dreigend klimaat, het verslag van het onderzoek ‘Bedreigingen van Nederlandse journalisten’, dat ze uitvoerden in opdracht van persvakbond NVJ. De onderzoekers hielden onder meer een enquête onder 638 journalisten.

De toegenomen bedreigingen hebben effect: journalisten breken hun reportages af, zien uit angst af van publicatie, vermijden bepaalde locaties, en trekken zich terug van sociale media. Maar liefst 377 ondervraagden (74 procent) denkt dat journalisten uit angst terughoudend zijn in hun nieuwsgaring en –verspreiding.

Ongeremdheid burgers

De onderzoekers noemen als reden van de toename het verruwde klimaat, politieke polarisatie en de opkomst van sociale media, „de toegenomen ongeremdheid van burgers”, en het feit dat de nieuwsconsument steeds kritischer wordt. Verder is het beroep van journalist diffuser geworden door de vele burger-journalisten online. En zijn journalisten zichtbaarder geworden. En kwestbaarder, zowel maatschappelijk (laag aanzien) als economisch (markt is in overgang).

De ondervraagden steken ook de hand in eigen boezem. De bedreigingen zouden kunnen voorkomen uit de „conflictgerichte en negatieve insteek” van de verslaggeving. Ook zou de pers fouten maken door de „snelheid en gejaagdheid”, en het toegenomen belang van lees- en kijkcijfers. Verder zouden journalisten „toegeven aan populisme” en „ideeën klakkeloos weergeven.”

De meest bedreigingsgevoelige onderwerpen zijn: voetbalgeweld, motorbendes, politiek, oorlogsverslaggeving. Als daders noemen de ondervraagden: complotdenkers, bedrijven, criminelen, PVV-aanhangers, Marokkaanse of Turkse jongeren, extreem links, woordvoerders in dienst van de overheid en ook collega-journalisten.

Vooral vrouwen en freelancers

Het onderzoek noemt verschillende incidenten van afgelopen jaar, zoals het bedreigen van Ebru Umar, Özcan Akyol, en de redactie van de krant Zaman Vandaag in de Turkse troebelen.

Vooral misdaadjournalisten en vrouwen en journalisten met een migratie-achtergrond krijgen te maken met bedreiging. Als voorbeeld noemt het rapport de seksuele intimidatie van Volkskrant-journaliste Loes Reijmer door opiniesite GeenStijl. Een anonieme hoofdredacteur zegt in het rapport: „Sterke vrouwen in de media krijgen echt wel veel narigheid over zich heen. Als ze zich in de ogen van de publieke opinie te dominant of te mannelijk opstellen, dan wordt dat afgekeurd.”

Het groeiende leger freelancers is extra kwestbaar omdat er geen groot instituut achter hen staat. Ook zijn hun privégegevens via de Kamer van Koophandel eenvoudig online te achterhalen. Een respondent: „Als freelance journalist sta je in je nakie. Tegenover hele grote partijen met hele grote middelen die jij in elk opzicht ontbeert.”

De onderzoekers keken niet alleen naar bedreigingen met geweld, maar ook naar het dreigen met rechtszaken, schadeclaims en naar tegenwerking, bijvoorbeeld door de overheid of door politieke partijen. Consumentenprogramma’s, als Kassa en Radar en onderzoeksjournalist Peter Olsthoorn, die Telecombedrijf Pretium onderzoekt, kregen te maken met juridische bedreiging. Ook het weigeren van journalisten bij persconferenties, zoals bij de VVD, PVV en DENK deden, valt volgens de onderzoekers onder bedreiging en intimidatie.

Lees hier het hele rapport:

Een dreigend klimaat, verslag van het onderzoek ‘Bedreigingen van Nederlandse journalisten’ by NRC on Scribd