Is het kunst of was het afval?

Ruzie

Een vijf jaar oude installatie had het hoogtepunt moeten zijn van een tentoonstelling die dit weekend begint. Maar het werk is verwijderd.

La Résurrection bestond uit 35 witte damespumps met nummers op de voetzolen. Foto Odapark

Aanstaande zondag begint in Venray de internationale tentoonstelling ART SHOES, shoes in contemporary art. Maar de installatie die daarin centraal zou moeten staan, La Résurrection van het Limburgse kunstenaarsduo Les Deux Garçons, is verdwenen.

Het werk werd opgeruimd door de facilitaire dienst. „Vernietigd als zijnde afval”, schrijft kunstcentrum Odapark. Het eist nu 35.000 euro, omdat het werk nu opnieuw moet worden gemaakt. „De waarde in 2012 was 20.000 euro, anno 2017 is die 35.000. De kunstenaars zijn inmiddels internationaal doorgebroken.”

Het Vincent van Gogh, een instelling voor geestelijke gezondheidszorg die het kunstwerk huisvestte en later verwijderde, reageert verbaasd: „U bent jarenlang – volgens uw brief – bezig met de voorbereiding van een belangrijke internationale tentoonstelling, waarin het werk Résurrection een centrale plaats inneemt. Maar u stelt u pas twee weken voor de expositie op de hoogte van de staat van dit werk.”

Les Deux Garçons maakte in 2012 een installatie voor MINDMAP, een manifestatie over kunst en psychiatrie waaraan 65 kunstenaars en schrijvers meededen, op verschillende locaties in Venray. Zoals op het St. Annaterrein, waar voorheen een psychiatrisch ziekenhuis voor vrouwen was gehuisvest en dat nu eigendom is van het Vincent van Gogh. La Résurrection (Frans voor ‘wederopstanding’) bestond uit 35 witte damespumps, met onder de schoenzolen een nummer. Alle vrouwelijke patiënten kregen zo’n nummer, waardoor inwoners van de stad hen konden herkennen als psychiatrische patiënten wanneer ze knielden tijdens kerkdiensten. De installatie werd gemonteerd in de obductieruimte, waar na hun dood de hersenen van de vrouwen verwijderd werden voor onderzoek.

Volgens Odapark was na afloop van de manifestatie overeengekomen dat de installatie bleef. Curator Pascalle Mansvelders: „Het was zo indrukwekkend. Witte pumps, dat zijn de schoenen waarop meisjes prinsesjes willen zijn. En daar hoorde dan dit verhaal bij. Mensen kwamen huilend naar buiten.” Het kunstcentrum controleerde, zo staat in de brief, „halfjaarlijks de staat van het kunstwerk”. Mansvelders: „We regelden dat we naar binnen konden.”

Dinsdag 6 juni bleek La Résurrection opgeruimd. Het Vincent van Gogh kan dat verklaren: er waren geen formele afspraken, het instituut meende dat het werk tijdelijk was en ja, het was ook verwijderd omdat „derden de opstelling aanstootgevend vonden”. Die ‘derden’ zijn bezoekers van het terrein, waar tegenwoordig rondleidingen worden georganiseerd. Overigens: „Had u de staat van het werk daadwerkelijk regelmatig gecontroleerd, dan had u kunnen vaststellen dat dit ernstig was verslechterd. De damespumps vielen met enige regelmaat van de muur.”

Voor de manifestatie die dit weekend opent, hebben Les Deux Garçons een nieuwe La Résurrection gemaakt. Wie die gaat betalen? „Wij hebben geen aanleiding gezien u over het verwijderen te informeren en zien thans ook geen aanleiding in te gaan op uw claim”, aldus het Vincent van Gogh.