Gestolen autoradio’s zijn nu mediaboxen

Zwarte markt

Hoe zwart is de Zwarte Markt eigenlijk? NRC bracht een warme zondag door in Beverwijk om te kijken hoe het met de zaken gaat.

Stand op De Bazaar in Beverwijk met cosmetica. De voormalige Zwarte Markt trekt minder bezoekers dan voorheen. „Rondkomen van de handel gaat niet meer. Er zijn een boel ondernemers weggegaan.” Foto Simon Trel

De twee Peruanen op hun panfluit in de brandende zon komen maar met moeite uit boven zomerhit ‘Despacito’, die uit de boxen van een kledingwinkel aan de overkant schalt. In de schaduw verderop zitten Agatha Hanema en Ron Tijssen uit Zaandam, bescheiden tatoeages op beider blote armen. Ieder jaar gaan ze met vakantie naar Antalya, iedere maand naar deze markt, al meer dan dertig jaar. „Het scheelt qua prijs echt een hele hoop”, zegt Hanema, terwijl Tijssen uit een plastic tasje een luchtverfrisser tevoorschijn tovert. „99 cent”, zegt hij triomfantelijk. „In de supermarkt betaal je daar 3 of 4 euro voor.”

Dit is de De Bazaar in Beverwijk, naar eigen zeggen „Europa’s grootste overdekte markt”. Een complex van twaalf grote hallen, gescheiden door een ‘boulevard’ met terrasjes en kraampjes met Vlaamse frites en shoarma. Zo ongeveer alles is er te koop: vers vlees van islamitische slagerij Idriss, ontelbare telefoonhoesjes, bamboekussens van Tell Sell, fidgetspinners, T-shirts met Tony Montana erop en schappen vol scheermesjes.

De meeste mensen kennen deze bonte verzameling aan marktkraampjes onder de oorspronkelijke naam: de Zwarte Markt. Sinds de opening in 1980 groeide de Zwarte Markt uit tot een fenomeen in Nederland en dat was lang niet alleen vanwege de goedkope leren jassen en het beddengoed. Beverwijk werd berucht als plek waar je gesmokkelde sigaretten en gestolen autoradio’s kon kopen. „Op de Zwarte Markt kun je je eigen autoradio terugkopen met de stukken dashboard er nog aan”, zo vatte de dochter van de oprichter het ooit samen.

Om dat imago af te schudden werd de markt in 1994 omgedoopt tot De Bazaar. Maar het zwarte randje bleef. Tegenwoordig zijn het niet meer illegale sigaretten en autoradio’s die er worden verhandeld, maar bijvoorbeeld KodiStreamplayers. Zwartgekleurde kastjes voor aan de tv waarmee gratis en dus illegaal de nieuwste films, series en bijvoorbeeld Ziggo Sports gekeken kan worden. Afhankelijk van de snelheid kosten ze 50 tot 100 euro. Ook kun je voor 20 euro je TomTom laten ‘updaten’.

Hobby

Volgens de markt komen „elk weekend tienduizenden bezoekers” naar Beverwijk. Maar deze zomerse zondag is daar niets van te zien. „Vrouwen bloot, handel dood”, luidt de klassieke marktwijsheid waarmee Bazaar-directeur George Zapantoulis de rust verklaart.

Maar dat is niet het hele verhaal. Wie in de boeken duikt, ziet dat de omzet van 2008 tot 2015 met meer dan een kwart daalde van 22,7 naar 16,7 miljoen euro. Wie rondloopt, ziet opvallend veel lege plekken en posters met ‘TE HUUR’. De bezetting, die vroeger boven de 90 procent lag, is nu 72 procent.

Foto Simon Trel
Foto Simon Trel
Foto Simon Trel

Twee Zwarte Markt-veteranen weten meer. Voor een groen rolluik zitten ondergoedverkoper Harry Baas (‘de Sokkenkeizer’) en schoenenverkoper Walid Malik op een stoel. Ze praten en houden een cricketwedstrijd op Maliks telefoon in de gaten. Soms, als er een klant voorbijkomt, lopen ze naar hun stands.

Met name in de jaren negentig was het goud geld verdienen, zeggen ze. „Er zijn hier hele goede tijden geweest”, memoreert Baas. Maar rond 2005 kwam de klad er in. Nu loopt er misschien een bezoeker per minuut voorbij. „Een hobby”, noemen Baas en Malik hun werk. Gezellig en een manier om hun AOW aan te vullen. „Rondkomen van de handel gaat niet meer. Er zijn een boel ondernemers weggegaan.” Ze wijzen naar het rolluik. „Deze mensen hadden een huurschuld van 7.000 euro en zijn vertrokken.”

Toen de Zwarte Markt in de jaren negentig floreerde, waren goedkope hippe kledingwinkels als H&M zeldzaam, bestonden goedkope elektronicaketens als Mediamarkt niet en moesten webwinkels als Bol.com nog geboren worden. „Het komt door internet”, zweert Baas. „Net zoals in de winkelstraat zijn er hier minder bezoekers vanwege internet.”

Maar volgens Malik is dat niet de enige verklaring. „Harry: er zijn te veel hallen bijgebouwd. Daarom is er meer leegstand en zijn de bezoekers over een groter gebied verspreid. Hij dacht: met meer hallen kan ik meer verdienen.”

Quote 500

‘Hij’ is Bart van Kampen, de grondlegger van de Zwarte Markt. De man die na een vakantie in Amerika zo onder de indruk was van de grote vlooienmarkten die hij daar had bezocht, dat hij in 1980 bij de groenteveiling in Beverwijk aanklopte met het verzoek om op zaterdagen een van hun hallen te huren. Het werd zo’n doorslaand succes dat Van Kampen met de exploitatie zelfs een plek verdiende in de Quote 500. Zijn vermogen wordt geschat op 60 miljoen euro.

Het is vermogen met een zwart randje. Ook na de naamsverandering in De Bazaar wordt in Beverwijk nog steeds gestolen waar verkocht. In 2013 constateerden onderzoekers van de Universiteit Utrecht dat de markt „een cruciale rol” speelt bij het verhandelen van door Oost-Europese criminelen gestolen cosmetica, elektronische apparaten en tuingereedschap. „Veel gestolen goederen duiken weer op op de zwarte markt in Beverwijk.” Tot vrij recent was op de Zwarte Markt ook volop nepmerkkleding te krijgen. Acht grote merken, waaronder Armani en Chanel, deden in 2014 nog gezamenlijk aangifte tegen de Bazaar vanwege de grootschalige verkoop van namaakartikelen door standhouders. Het OM staakte uiteindelijk het onderzoek omdat De Bazaar zelf maatregelen nam.

Keurmerken voor eerlijke waar, boetes voor oneerlijke – op het marktkantoor vertelt directeur Zapantoulis wát ze dan precies doen. Streng zegt hij dat handelaren die betrapt worden op heling „direct worden verwijderd” van de markt. Maar daarop controleren doet De Bazaar niet. „Wij zijn geen opsporingsambtenaren. Wij zijn verhuurder. De handelaren moeten zich aan de wet houden.” Wel is er het project Mooie Markt, Schone Markt: eens per kwartaal komen politie, Belastingdienst, douane, gemeente en de marktdirectie bij elkaar om informatie uit te wisselen. „Dat gaat heel goed”, zegt Zapantoulis enthousiast achter zijn bureau.

De directeur die voorheen de Jaarbeurs in Utrecht leidde, vertelt even enthousiast dat De Bazaar het lek weer boven heeft. Een belangrijke component daarvan is dat hij streng waakt over het type winkels.

„We willen nu een gespreid aanbod en dus niet te veel telefoonhoesjes. Woonaccessoires, daar zijn we nog wel naar op zoek. Dat is een groeimarkt. Maar shoarma komt er niet meer in.”