Klimaat

De post-fossiele stad wordt zichtbaar in Utrecht

In Utrecht is nu een expositie waarin kunstenaars een beeld schetsen van de post-fossiele stad. Dat helpt volgens bedenker Maarten Hajer om de klimaatcrisis de baas te kunnen. Want dat is een crisis van de verbeelding.

De prijsvraag van Urban Futures Studio, een onderdeel van Geowetenschappen van de universiteit van Utrecht, kreeg een mysterieuze, en vooral ook een optimistische winnaar. Walter Breukers en Jaap Godrie stelden zich een wereld voor zonder fossiele energie, aan de hand van een Ark van het nieuwste verbond. Met tien duurzame geboden.

Daarmee voldeden ze aan de opdracht van Urban Futures Studio, waarvan de resultaten tot eind juli te zien zijn in een kleine (gratis) tentoonstelling in het stadskantoor van de gemeente Utrecht bij het Centraal Station:

We staan op het punt om steden te creëren die niet meer verslaafd zijn aan fossiele brandstoffen. Laten we die kans grijpen om de alledaagse absurditeit van de huidige stad te ondervragen. We nodigen kunstenaars, makers, ontwerpers uit om ideeën te bedenken voor de steden van de toekomst. Lang leve de verbeeldingskracht!

Maarten Hajer, voormalig directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving en nu de man achter de Urban Futures Studio, beschouwt de klimaatcrisis als ‘een crisis van de verbeelding’, zei hij in een interview met NRC. Hij vreest dat mensen hun zekerheid voor de toekomst zoeken in het verleden, omdat dat zo lekker overzichtelijk lijkt. Maar volgens Hajer is dat juist een gevaar.

Raadselachtig

Vanuit deze gedachte is de keuze voor de winnaars begrijpelijk. De tien geboden van Breukers en Godrie zijn abstract en subjectief. Zoals het eerste gebod: beschouw taal als een gereedschap om de realiteit te veranderen, of het derde: wijs oneindigheid af. Andere zijn eerder raadselachtig ( vergeet niet, dat je ooit een uil was) of opvallend streng (dood alleen in het volle bewustzijn). Het tiende gebod lijkt precies de ruimte te bieden die Hajer wenst: creëer je eigen  gebod.

Die geboden zijn overigens amper te lezen in het kunstwerk zelf, de ark waarin Breukers en Godrie hun gedachten hebben vormgegeven. Het is een deels spiegelende, deels doorzichtige kunststof doos. Je ziet er een huis doorheen schijnen en vanuit wisselende invalshoeken ook de tien geschreven geboden. Streng oogt het niet. Dit zijn geen in steen gebeitelde eeuwige verplichtingen (niet voor niets wordt in een van de geboden de oneindigheid afgewezen). De bedoeling is dat de ark de komende veertig jaar van stad naar stad reist.

De relatie met het thema klimaatverandering (wat tenslotte het belangrijkste gevolg is ons gebruik van kolen, olie en gas) is sommige van de andere inzendingen een stuk directer. Dat geldt zeker voor People of Petrotopia, een uiterst sombere virtuele rondleiding door het Utrecht van de verre toekomst. Met je smartphone en een virtual reality bril wordt je langs bekende plekken in Utrecht geleid, maar in een wereld die er veel minder prettig uitziet dan nu. Alles is kapot, fossiele brandstof is niet meer beschikbaar. Anarchie en geweld beheersen de stad, zo lijkt het.

Zelf schrijven de ontwerpers over Petrotopia op hun website:

‘Toen de olie echt op raakte brak een turbulente tijd aan. Eerst leek Nederland zich nog te kunnen redden door terug te stappen op windmolens die ons land droog bleven pompen. Zonder het enorme energetische potentieel van de fossiele brandstoffen aan te kunnen boren en met het stijgen van de zeespiegel bleek het ‘dweilen met de kraan open’, dat de Nederlanders millennia hadden weten vol te houden, niet meer houdbaar.’

Het is te goed gemaakt om te negeren, maar het biedt het soort somberheid waar Hajer nu juist zo graag van af lijkt te willen. „Een positief toekomstbeeld biedt mensen iets om naartoe te bewegen”, zoals Hajer het zegt in het interview in NRC. En Petrotopia is niet waar je naartoe zou willen. „ Paniek stelt je niet in staat om te veranderen. Je moet een beetje ruimte houden.”

Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.