Seksisme kan je nu de kop kosten

Vrouwonvriendelijk

Seksisme blijft niet langer onbestraft, blijkt uit het opstappen van Uber-topman Travis Kalanick. Langzaam wordt het als roken: een slechte gewoonte waarvan je weet dat die consequenties kan hebben.

Op YouTube staat een filmpje met de ‘beste beledigingen van Al Bundy’ uit de comedyserie Married With Children (1987 tot 1997). Bundy, een rol van acteur Ed O’Neill, was een misogyne verkoper van vrouwenschoenen, die grappen maakte over klanten met overgewicht, de kleine borsten van de buurvrouw en hoe onaantrekkelijk hij zijn echtgenote Peggy vond.

De reacties onder het filmpje zijn bijna nostalgisch. „Een show als deze zou nu niet meer kunnen”, typte iemand deze week nog. „Zoveel groepen zouden zich gekwetst voelen dat ze na één seizoen weer zouden moeten stoppen wegens alle klachten.”

Daar zit wat in. Op de dag dat die Bundy-fan zijn reactie achterliet, moest Uber-topman Travis Kalanick opstappen na een reeks schandalen over de seksistische werkcultuur bij de start-up die een revolutie teweegbracht in de taxi-branche. In de afgelopen maanden kwam meer en meer naar buiten over welig tierend seksisme bij Uber.

Kalanicks problemen begonnen toen ex-medewerkster Susan Fowler in februari in een blogpost vertelde over haar jaar bij de start-up. De seksuele intimidatie door een mannelijke leidinggevende, waar ze al na een paar weken mee te maken kreeg, werd licht opgevat door personeelszaken omdat de leidinggevende nu eenmaal een ‘high performer’ was. Dus ze kon kiezen tussen een andere afdeling of blijven en accepteren dat ze waarschijnlijk bij de eerstvolgende gelegenheid een slechte beoordeling zou krijgen van de man met wie ze niet naar bed wilde.

Het bedrijf stelde na druk van buitenaf een onafhankelijk onderzoek in, waaruit bleek dat met een groot gedeelte van de 215 klachten over de vergiftigde werksfeer bij Uber nooit iets gedaan was. In bijna vijftig gevallen ging het om seksuele intimidatie. Uber ontsloeg eerder deze maand in één klap twintig medewerkers.

Kalanick zelf grossierde de afgelopen tijd in verontschuldigingen en beloftes om de bedrijfscultuur te verbeteren, totdat hij deze week, onder druk van investeerders, inzag dat ook hij schaakmat stond.

Hij is niet de enige. Een maand na Fowler stelde een medewerkster van het grote Indiase mediabedrijf The Viral Fever (TVF) „misbruik en molestering” door topman Arunabh Kumar aan de kaak. Met haar pseudoniem, Indian Fowler, verwees ze in een openbaar blog naar de vrouw die haar was voorgegaan. Andere (ex)-medewerksters vielen haar bij. Kumar ontkende alles, maar stapte wel op.

Vorige zomer vertrok Fox News-baas Roger Ailes (hij overleed afgelopen mei) na beschuldigingen van seksuele intimidatie door meerdere voormalige medewerksters. Fox-presentator Bill O’Reilly volgde in april, nadat vrouwen jarenlang melding hadden gemaakt van ongewenste avances van zijn kant; de vele schikkingen die hij daarvoor trof, waren niet langer genoeg. Topman Bill Shine was begin mei aan de beurt, omdat hij het wangedrag van de anderen bewust onder de pet zou hebben gehouden.

Gretchen Carlson, een voormalige presentatrice, beschreef een ‘boys’ club’ bij het netwerk: mannen die dachten dat ze alles konden maken en elkaar bleven beschermen. Compilaties van fragmenten waarin Carlson keer op keer seksistische opmerkingen moest slikken, ook tijdens uitzendingen, bevestigden dat beeld.

Married With Children dreef op dat soort grappende opmerkingen, en zelfs een vrij brave sitcom als Friends (1994-2004) kan in 2017 als redelijk seksistisch en homofoob ervaren worden. De mannelijke personages konden destijds nog grappen maken over bijvoorbeeld een van de vrouwen die naar een verkleedpartij zou komen als ‘sletterige verpleegster’, of over een man die nanny wilde zijn.


Vergelijk de rol van Ed O’Neill in Married With Children eens met die van dezelfde acteur in Modern Family (2009-heden), waarin hij de nukkige, maar uiteindelijk toch zachtaardige familieman Jay Pritchett speelt. Hij heeft moeite met de homoseksualiteit van zijn zoon en maakt gerust nog wel eens een ongepaste opmerking over zijn mooie, jonge vrouw Gloria, maar hij accepteert dat de tijden veranderd zijn.

Als hij nog eens een Al Bundy-achtige opmerking maakt, is híj degene die er zijn zwakte mee toont en bij wie de grap als een boemerang terugkomt.

Hoe moeilijk het nog steeds kan zijn om seksisme in het eigen gedrag te herkennen, vooral voor mannen die decennia onaantastbaar waren, bleek toen Uber begin deze maand een vergadering belegde, over seksisme nota bene, en bestuurslid David Bonderman (74) opmerkte dat een extra vrouw in het bestuur vooral zou betekenen „dat er dan meer gekletst wordt”. Exit Bonderman, ingehaald door de tijdgeest.

Ook op straat lijkt iets te veranderen, zo merkte radiomaakster Andrea Silenzi onlangs. Ze is de maker van podcast Why Oh Why, over de moderne verhoudingen tussen de seksen. Op 21 januari, de dag van de Women’s March en één dag na de inauguratie van president Trump, ging ze een willekeurige kroeg in Manhattan binnen. Tegelijkertijd deden tien andere vrouwen dat in andere Amerikaanse steden. Ze liepen op de eerste de beste man af en vroegen: doe je weleens aan ‘kleedkamerpraat’? En zo ja, hoe klinkt dat dan?

Ze sprak mannen die zeiden dat ze zich onder maten inderdaad soms zo uitlieten als Trump op de beroemde ‘grab em by the pussy’-opname. Ze sprak mannen die volhielden dat ze zich daar nooit toe zouden verlagen. En ze sprak mannen die zeker wisten dat die vorige hadden gelogen, want 99,9 procent van de mannen deed aan kleedkamerpraat mee. Op de vraag aan mannen of ze vrouwen op straat complimenteerden of vertelden dat ze wat ‘meer moeten lachen’, zei het merendeel ja. Een van hen: „Elke dag. Ik bewonder het vrouwelijke figuur.”

Toch had Silenzi na het terugluisteren van die gesprekken reden voor optimisme. Ze vond dat ze het had kunnen horen in al die mannenstemmen: stiekem wísten ze dat het niet oké was. „Dat klinkt wat mij betreft als veranderende normen.”

Geen van de ondervraagden, lichtte ze deze week per e-mail toe, hield nog vol dat zulk gedrag ongevaarlijk of onschuldig is. „Vooral de jongere mannen spraken erover alsof ze het over roken hadden: een slechte gewoonte waarvan ze weten dat die op lange termijn consequenties kan hebben. Ik denk niet dat cat calling (vrouwen naroepen op straat) en kleedkamerpraat snel zullen verdwijnen, maar het is wel eindelijk duidelijk dat het niet langer sociaal acceptabel is.”

Om daar in een nieuwe e-mail ontnuchterend aan toe te voegen: „Maar onze normen veranderden blijkbaar niet snel genoeg om een ‘pussy grabbing’-president te voorkomen. Het is soms moeilijk om hoopvol te blijven.”