Kritiek op promoveren op eigen kunst in Leiden

Wetenschapsbeleid

Aan universiteiten en hogescholen ontstaan promotietrajecten voor kunstenaars. Maar er is ook kritiek: is dit wetenschap?

De Universiteit Leiden. Foto Lex van Lieshout/ANP

In universitaire kringen is kritiek geuit op een speciaal promotietraject voor kunstenaars aan de Universiteit Leiden. Kunstenaars kunnen daarbij op hun eigen kunst promoveren en zo een doctorstitel (PhD) verwerven. Ze moeten naast een geschreven werk ook een kunstwerk produceren of een uitvoering geven.

Honderd kunstenaars hebben zich sinds 2004 ingeschreven voor het traject, dat ook openstaat voor niet-universitair opgeleide kunstenaars. Inmiddels zijn er 42 gepromoveerd.

Ernst van Alphen, hoogleraar algemene literatuurwetenschap aan de Universiteit Leiden, is uit de promotiecommissie gestapt van een kunstenaar met een proefschrift in de vorm van meditaties. „Het kan nuttig zijn voor de eigen muziekpraktijk om te reflecteren, maar het is geen wetenschappelijke activiteit”, luidt zijn kritiek. „Het genre van een wetenschappelijke publicatie houdt in dat je een discussie aangaat en een positie inneemt in een debat. Dit proefschrift, hoe interessant ook, was totaal in zichzelf gekeerd.”

‘Frontlinie van de wetenschap’

Volgens Henkjan Honing, hoogleraar muziekcognitie aan de Universiteit van Amsterdam, staat kunst niet gelijk aan wetenschap. Hij vindt de term „onderzoek” misleidend:

„Je zou als kunstenaar niet moeten ambiëren om wetenschapper te zijn. Wetenschap is heel gedisciplineerd.”

De zogenoemde Academy of Creative and Performing Arts van de Universiteit Leiden werkt in het kunstpromotietraject samen met onder andere het Orpheusinstituut van de universiteit van Gent, de Luca School of Arts van de Universiteit van Leuven, de Haagse academie voor beeldende kunsten en het Amsterdamse en Haagse conservatorium.

Van die laatste instelling was Frans de Ruiter directeur. Hij is emeritus hoogleraar en directeur van het promotietraject. Volgens hem gaat het bij de kunstpromoties in Leiden niet om wetenschap maar om onderzoek. Henk Borgdorff, een van de zes bij het traject betrokken hoogleraren in Leiden, noemt de kunstpromoties „een van de frontlinies van de wetenschap”.

Creator Doctus in Amsterdam

Ook de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit zijn dit voorjaar begonnen met een promotietraject voor kunstenaars, georganiseerd in een samenwerkingsverband met kunstacademies. Om het eigen karakter van kunstpromoties uit te drukken, wil het Amsterdam Research Institute for Art and Science een kunstdoctoraat verlenen zonder verplichte geschreven tekst. De titel: Creator Doctus, CrD, in plaats van PhD. Dit in navolging van Rembrandt, die zichzelf Pictor Doctus noemde, geleerde kunstenaar. Het instituut hoopt dat dit een internationaal erkende titel wordt.

De Koninklijke Akademie van Wetenschappen organiseerde vorige maand een debat over het onderzoek naar eigen kunstprojecten, maar heeft daar geen officieel standpunt over.