IS laat Mosul in puin achter

Islamitische Staat

In de slag om haar wankele bolwerk Mosul heeft terreurgroep IS een belangrijke moskee opgeblazen.

De Al-Nouri-moskee in Mosul, voor hij woensdag werd opgeblazen. De Al-Hadba (bochel), de scheve minaret, geldt als een icoon van Irak. Foto Alaa Al-Marjani/Reuters

De in het nauw gedreven Islamitische Staat heeft woensdag in het Iraakse Mosul de 845-jaar oude Al-Nouri-moskee opgeblazen – de moskee waar IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi op 4 juli 2014 het kalifaat uitriep met zichzelf aan het hoofd.

Op luchtfoto’s is te zien dat de moskee bijna geheel verwoest is, inclusief zijn beroemde scheve minaret. IS beweert dat een Amerikaanse bombardement verantwoordelijk is. Het Pentagon spreekt dat formeel tegen. Volgens de Iraakse president Al-Abadi symboliseert de vernieling van de Al-Nouri-moskee de ‘formele nederlaag’ van IS in Irak.

Toen Al-Baghdadi drie jaar geleden zijn beroemde toespraak hield, was de wereld verbijsterd. IS was tot dan toe vooral een Iraaks en Syrisch probleem geweest. Met zijn oproep aan moslims overal ter wereld maakte Al-Baghdadi dat tot een probleem voor de hele wereld. „Laat de wereld weten dat we vandaag in een nieuw tijdperk leven”, zei hij. „Moslims, haast u naar jullie staat. Syrië is niet voor de Syriërs en Irak is niet voor de Irakezen. Dit is jullie staat, een staat voor alle moslims.”

Bekijk hier foto’s van vluchtende bewoners van Mosul: Vluchten uit Mosul terwijl Irak tegen IS vecht

De val van Mosul in juni 2014 was een geweldige blamage voor het Iraakse leger dat ondanks miljarden dollars aan Amerikaanse hulp geen partij bleek voor enkele duizenden jihadisten in pick-ups. Met het olierijke Mosul als uitvalsbasis en als bron van inkomsten groeide IS snel uit tot een regionale machtsfactor met een grondgebied van bijna 100.000 km2 en een bevolking van 10 miljoen.

Drie jaar later is daar weinig van over. Het grondgebied dat IS controleert, is meer dan gehalveerd en daarmee ook de bron van inkomsten van de terreurgroep. De instroom van buitenlandse jihadisten is opgedroogd, omdat de IS-bolwerken Raqqa en Mosul zo goed als onbereikbaar zijn geworden.

De Al-Nouri-moskee is een goede maatstaf voor het moeizame karakter van de strijd tegen IS. In maart zeiden de Iraakse strijdkrachten dat ze tot 500 meter van de moskee waren genaderd. Sinds deze week staan ze op 50 meter: dicht genoeg om de verwoesting ervan te kunnen filmen.

Luchtfoto van de oude stad van Mosul na de moskeeverwoesting. Foto AFP/Joint Operation Command/HO

Door de moskee op te blazen heeft IS het leger een belangrijk propagandamoment afgepakt. Er zullen geen foto’s komen van de Iraakse vlag die weer boven de moskee wappert om de herovering van Mosul te vieren.

Daarbij Irak is ook een historisch monument kwijt. De Al-Nouri-moskee is een Iraaks icoon: de Al-Hadba (bochel), zoals de scheve minaret ook wordt genoemd, staat op de biljetten van 10.000 dinar.

De moskee werd in 1172-1173 gebouwd in opdracht van emir Nour ad-Din ten tijde van het kalifaat van de Abbasiden. Nour Ad-Din wordt vooral herinnerd om zijn strijd tegen de westerse kruisvaarders – wat ook IS niet was ontgaan.

Dat IS niet heeft geaarzeld om tijdens de ramadan een plaats van grote waarde voor de islam te verwoesten, doet vrezen voor een bloedige eindstrijd in Mosul. IS controleert nog slechts een gebied van ruwweg 1,35 km2 rond de Al-Nouri-moskee in de oude stad. Volgens de Verenigde Naties bevinden zich daar nog zo’n 100.000 burgers die door IS als menselijk schild worden gebruikt.

Al-Baghdadi zelf is sinds zijn toespraak in 2014 niet meer in het publiek verschenen. Vermoed wordt dat hij Mosul is ontvlucht en zich ergens in het grensgebied tussen Syrië en Irak ophoudt.

Bekijk ook: Hoe Islamitische Staat opstond en weer ondergaat