Opinie

Wilt u gereanimeerd worden? Stel die gevaarlijke vraag niet

Een acute opname is geen geschikt moment om te vragen of iemand gereanimeerd wil worden, betogen en .

Geënsceneerde foto, spoedeisende hulp. Foto Lex van Lieshout / ANP

Het zal je maar gebeuren: je bent van middelbare leeftijd, vitaal en wordt kort in het ziekenhuis opgenomen, bijvoorbeeld voor een nacht observatie na een hersenschudding. De dienstdoende arts heeft je nagekeken en uitgelegd wat er aan de hand is. Plots stelt deze arts een totaal onverwachte vraag: „Wilt u gereanimeerd worden?”

Je schrikt je wezenloos. Is het zo erg? Moet ik daar zo plots een beslissing over nemen? Je stamelt: „Ehh, ja, doe maar wel.” De arts vinkt iets af in het Elektronisch Patiënten Dossier en laat je beduusd achter.

Dit bizarre scenario voltrekt zich dagelijks honderden keren in Nederlandse ziekenhuizen. De oorzaak is een afspraak dat artsen bij iedere opname deze zogenoemde behandelafspraken (ook wel ‘behandelcodes’ of ‘behandelbeperkingen’ genoemd) vastleggen. Welbeschouwd is dit, ook vanuit medisch oogpunt, een wonderlijke gang van zaken. Bovendien is het eigenlijk respectloos en kan het leiden tot hevige verwarring en angstgevoelens.

Gevaarlijke afspraak

De overlevingskansen van reanimatie lopen uiteen van 0 tot ongeveer 75 procent, maar zijn van tevoren onvoorspelbaar omdat het onmogelijk te zeggen is welk scenario zich zal voltrekken. De ene hartstilstand is de andere niet, omdat oorzaken en behandelmogelijkheden wijd uiteenlopen. Om voor een eventuele hartstilstand dan binaire wel-niet-afspraken te maken is, medisch gezien, dus volstrekt onlogisch. In feite brengen die afspraken de patiënt in gevaar, bijvoorbeeld door het nalaten van een relatief eenvoudige levensreddende behandeling.

Wij vinden het plompverloren stellen van de vraag ‘Wilt u gereanimeerd worden?’ aan iedere patiënt die wordt opgenomen niet alleen medisch gezien onjuist, maar bovendien impertinent en respectloos. Zeker bij relatief jonge en verder gezonde mensen is het helemaal niet aan de orde of er levensgevaar is, maar wordt wel een vraag gesteld die te maken heeft met hoe ze willen sterven. Het merendeel van de patiënten wordt volledig overvallen door deze vraag, die bovendien gesteld wordt door een onbekende. En dan moet er ook nog binnen enkele minuten geantwoord worden, omdat de opname anders niet correct administratief afgehandeld kan worden.

Opdringerige vraag

Waarom doen zorgverleners dit? Vermoedelijk wordt deze gewoonte vooral ingegeven door ervaringen van zorgverleners waar patiënten gereanimeerd of beademd werden en waarbij dan later bleek dat die behandeling helemaal niet overeenkwam met de wens van de patiënt. Als een patiënt plotseling onwel wordt, is de natuurlijke reflex om te handelen. Zorgverleners die op zo’n moment geconfronteerd worden met een levensbedreigende situatie zullen starten met reanimatie.

Zij zijn vaak wel geschoold om reanimatie uit te voeren, maar niet om een beslissing te nemen of dit wel of niet zinvol is. Daarom vinden bijvoorbeeld verpleegkundigen, maar ook jonge artsen die de nachtdienst doen, het prettig van tevoren te weten wat ze moeten doen, zich niet realiserend dat wat medisch zinvol is eenvoudigweg niet te voorspellen is.

Een andere reden is dat velen denken dat ze verplicht zijn bij opname te informeren naar wensen omtrent behandelbeperkingen. In het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde van deze week legt een vooraanstaand gezondheidsjurist uit dat dit onjuist is. Sterker, deze routine zou zelfs haaks staan op wet- en regelgeving. Artsen mogen ervan uit gaan dat patiënten met expliciete wensen deze zelf naar voren brengen. Het ‘opdringen’ van deze vraag is, zo schrijft hij, in strijd met de gedragsregels voor artsen en staat op gespannen voet met de Wet op de geneeskundige behandelovereenkomst.

De vraag ‘Wilt u gereanimeerd worden?’ is, samenvattend, ongepast en in zekere zin zelfs gevaarlijk. Niet voor niets geven zowel patiënten als artsen zelf vaak aan dat ze geen prijs stellen op deze vraag, zo laat een publicatie in Medisch Contact zien.

Natuurlijk moet er soms over de dood gesproken worden, maar het is aan artsen die de patiënt goed kennen om dat in alle rust en op het juiste moment te doen. Een acute ziekenhuisopname is daarvoor ongeschikt. We roepen ziekenhuizen en andere gezondheidszorginstellingen het stellen van deze vraag bij iedere opgenomen patiënt niet meer te verplichten, liefst zelfs te verbieden.