Toch met Gert-Jan Segers

Kabinetsformatie

Na 99 dagen formeren schuift de ChristenUnie mee aan tafel. Het is de laatste kans op een meerderheidskabinet.

Formeren is dineren”, zei D66-leider Pechtold (R) voor het diner woensdag met ChristenUnie-collega Segers (L) tegen het ANP. Foto Bart Maat/ANP

De bocht is genomen: D66 wil tóch onderhandelen met de ChristenUnie. Partijleider Alexander Pechtold benadrukte woensdag dat deze coalitie „niet de eerste, niet de tweede en ook niet de derde” voorkeur is van zijn partij, maar dat hij toch een serieuze poging wil wagen.

Eerder op de dag had Gert Jan Segers (ChristenUnie) zich al bereid verklaard om te gaan onderhandelen met VVD, CDA en D66, mits „de gesprekken een faire kans krijgen”. Segers en Pechtold gingen woensdagavond meteen met hun secondanten Carola Schouten en Wouter Koolmees in een Haags restaurant eten om een verkennend gesprek te voeren.

Zo is er, op dag 99 van de formatie, alsnog uitzicht op serieuze gesprekken over een kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Een maand geleden constateerden Segers en Pechtold – onder druk van de laatste – nog dat de verschillen tussen hun partijen te groot waren om te gaan onderhandelen.

Hoe kan het dat Pechtold nu toch ja zegt tegen coalitie die hij eerder „ongewenst” noemde? De belangrijkste reden: er zijn geen andere opties meer voor een meerderheidskabinet. In de afgelopen weken streepte informateur Herman Tjeenk Willink stelselmatig de drie linkse partijen af die nog boven de markt hingen als coalitiepartner. Eerst klapten de hernieuwde gesprekken met GroenLinks, daarna volgden afwijzingen van SP en, dinsdag als laatste, de PvdA.

Pechtold wees GroenLinks, SP en PvdA dan ook nadrukkelijk aan als schuldigen voor de ‘bocht’ die D66 nu heeft moeten nemen. Hij heeft sinds de verkiezingen onvermoeibaar gepleit voor een kabinet dat in gelijke mate uit progressieve en conservatieve partijen bestaat. „Maar zij hebben die kans niet willen grijpen.”

Niet alleen om het evenwicht

Pechtold wilde niet alleen maar dat links meedeed vanwege het evenwicht. Hij vreesde ook dat D66 als enige progressieve partij in een kabinet kwetsbaar zou worden voor aanvallen van de oppositie. Dit risico accepteert Pechtold nu. Hij hoopt in de onderhandelingen te regelen dat Rutte III ook voor de D66-achterban acceptabel wordt. VVD en CDA weten dat ze D66 de nodige progressieve punten moeten geven om deze coalitie mogelijk te maken.

Ook Pechtolds andere bezwaar tegen de ChristenUnie is niet weggenomen. Deze coalitie beschikt over de kleinst denkbare meerderheid: 76 zetels in de Tweede Kamer, 38 in de Eerste Kamer. Zo’n krap mandaat kan nooit een stabiel kabinet opleveren, zei D66 steeds – en VVD en CDA aanvankelijk ook. Eén dwarsligger in de coalitie en de meerderheid is weg. Pechtold hoopt deze stabiliteit nu „via de inhoud” te verkrijgen – door goede en solide afspraken.

Inhoudelijk zijn er flinke verschillen tussen de vier. De ChristenUnie wil, anders dan de ‘centrale drie’, meer geld voor eenverdieners. Op het gebied van klimaat wil de partij véél verder gaan dan VVD en CDA. En als het gaat om asiel en migratie, zit de ChristenUnie dicht tegen het afgehaakte GroenLinks aan. De grootste hobbel zullen de medisch-ethische kwesties zijn, zoals donorregistratie en hulp aan mensen met een ‘voltooid leven’. Dankzij de eerdere afwijzing van D66 zullen die punten nu als eerste op tafel liggen, waarschuwde Segers de afgelopen tijd herhaaldelijk.

Toch is de kans reëel dat de partijen eruit gaan komen. De ChristenUnie staat bekend als een constructieve partij met een loyale achterban. Ze regeerde al eens eerder mee, in het kabinet-Balkenende IV, en verleende – samen met D66 – gedoogsteun aan het beleid van Rutte II. Segers wil graag meedoen in deze coalitie, weten betrokkenen.

Lees ook alles over de formatie terug in ons formatieblog.

Bovenal weten alle vier partijen: dit is de laatste kans op een meerderheidskabinet. Als deze onderhandelingen mislukken, komt er een (instabiel) minderheidskabinet – of zelfs nieuwe verkiezingen. Ook Pechtold realiseert zich dat, zo bleek woensdag uit zijn positieve boodschap: „Als ik ergens aan begin, is de kans groot dat we slagen.”

Tempo gaat niet omhoog

De hernieuwde moed betekent overigens niet dat het tempo van de formatie omhoog gaat. Behalve het dinertje van Pechtold en Segers stond er woensdagavond nog geen afspraak van de vier partijen met informateur Tjeenk Willink. Dat verkennende gesprek vindt misschien pas na het weekend plaats, omdat premier Rutte donderdag en vrijdag in Brussel zit voor een EU-top.

Als dat gesprek succesvol verlopen is – en daar twijfelt niemand meer aan – kunnen de echte onderhandelingen beginnen. Met een nieuwe informateur, of twee, want Tjeenk Willinks taak zit er dan op.

Ook die onderhandelingen, waarschuwen betrokkenen, zijn niet zomaar gepiept. Zelfs als het voorspoedig verloopt, duurt het nog wel twee maanden voordat de partijen eruit zijn. Vóór september hoeven we geen kabinet te verwachten.