Het wordt passen en meten tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie

De inhoud

Het fiscale stokpaardje van de een is volgens de ander een ‘aanrechtsubsidie’. Het wordt een schikken en plooien om vier uiteenlopende partijen – VVD, CDA, D66 en ChristenUnie – in een kabinet te passen.

Gert-Jan Segers (ChristenUnie) staat de pers te woord op het Binnenhof na afloop van een gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink. Foto Remko de Waal/ANP

„Net zo links…” VVD’ers die tijdens de moeizame formatiegesprekken met GroenLinks dachten dat de ChristenUnie een gemakkelijke plaatsvervanger zou zijn, werden er door partijgenoten fijntjes op gewezen. Op onderwerpen als klimaat, asiel en ten dele ook op inkomenspolitiek en zorg doet de partij van Gert-Jan Segers in links beleid niet onder voor de partij van Jesse Klaver. GroenLinks haakte begin vorige week definitief af voor deelname aan een nieuw kabinet. Maar wie – of eigenlijk: wat – krijgen de ‘centrale drie’ VVD, CDA en D66 daar precies terug voor aan tafel?

Ten aanzien van vluchtelingenbeleid, hét struikelblok van de eerste twee informatierondes, staat de ChristenUnie ver af van de twee partijen aan tafel die voor een restrictief toelatingsbeleid zijn, VVD en CDA. De partij steunt een „ruimhartig uitnodigingsbeleid voor kwetsbare vluchtelingen”, aldus het verkiezingsprogramma. Denk aan religieuze minderheden en mensen die om hun seksuele geaardheid onderdrukt worden. De ChristenUnie wijst vluchtelingenakkoorden met Noord-Afrikaanse landen niet pertinent af, zoals GroenLinks, maar alleen als bescherming voor die categorieën ter plekke goed geregeld is. Om dat te bereiken zal er hoe dan in ontwikkelingswerk en opvangkampen in ‘de regio’ geïnvesteerd moeten worden.

Bed-bad-brood

In Nederland staat de ChristenUnie voor een humaan vreemdelingenbeleid. Als kinderen van asielzoekers bijvoorbeeld eenmaal ergens op school zitten, moeten hun gezinnen niet meer worden verplaatst naar andere opvangcentra. En een ‘bed bad brood’-regeling voor uitgeprocedeerde asielzoekers moet mogelijk zijn – het was een bron van conflict in het tweede kabinet-Rutte van VVD en PvdA.

Bij integratie ligt de partij met vijf zetels dichter tegen CDA aan en zijn er overeenkomsten met D66. In het verkiezingsprogramma ligt de nadruk op aanpassing aan de Nederlandse normen en waarden. De ChristenUnie wil dat nieuwkomers twee jaar lang een fulltime leer- en werktraject volgen met taal, ‘burgerschapsvorming’ en werk. In die twee jaar krijgen ze een huis, recht op zorg en onderwijs en „waar nodig” leefgeld.

Over de klimaatparagraaf van het regeerakkoord was in de vorige ronde nog lang geen overeenstemming, en de ChristenUnie zal op dit punt beslist geen eenvoudiger gesprekspartner zijn dan GroenLinks. De ChristenUnie was een van de drie partijen die volgens het Planbureau voor de Leefomgeving in zijn verkiezingsplannen aan de klimaatdoelen uit het Akkoord van Parijs voldoet. Weliswaar iets minder radicaal (de kolencentrales en de kerncentrale in Borssele hoeven niet per direct dicht), maar toch zullen sommige maatregelen slecht bij VVD en CDA vallen. Zo wil de ChristenUnie een kilometerheffing voor vrachtverkeer, een hogere energiebelasting, een filetaks en een zogeheten ‘kordonheffing’ introduceren: dat is een tolheffing voor stedelijke gebieden, zoals in Londen geldt.

Aanrechtsubsidie

Op sociaal-economisch gebied zijn er straks in de Stadhouderskamer veel overeenkomsten tussen de ChristenUnie en de drie grotere partijen. Allemaal willen ze het belastingstelsel vereenvoudigen, allemaal houden ze van gezonde overheidsfinanciën en allemaal willen ze de belastingen voor burgers omlaag. Maar in de precieze uitvoering ervan zitten grote verschillen. Neem het fiscale stokpaardje van de ChristenUnie: een belastingvoordeel voor eenverdieners ter bescherming van het klassieke gezin waarvan maar één ouder werkt. D66 en VVD moeten niets hebben van deze ‘aanrechtsubsidie’ en vinden dat iedereen juist moet worden aangemoedigd om een baan te vinden.

Qua inkomenspolitiek zijn de verschillen kleiner, maar is er één opvallend puntje: volgens de analyse van het Centraal Planbureau daalt de inkomensongelijkheid bij de ChristenUnie – en die is daarmee links te noemen. Toch stijgt de koopkracht bij de hoogste inkomens de komende jaren hárder dan bij de VVD – een standpunt, zou premier Rutte erover kunnen zeggen, waar rechts z’n vingers bij aflikt.

Er zijn nog twee punten waar de ChristenUnie de liberalen rechts inhaalt: 2 miljard euro extra investeren in defensie (tegen 1 miljard bij de VVD) en per saldo 3,4 miljard bezuinigen op sociale zekerheid tegen 2,7 miljard bij de VVD.

Lees ook alles over de formatie terug in ons formatieblog.

In de gezondheidszorg staan de vier partijen op een heikel verkiezingsthema net zo tegenover elkaar als het vorige kwartet: D66 en VVD willen het eigen risico handhaven (op 385 euro per jaar), met het CDA wil ook de ChristenUnie deze verlagen (met zo’n 100 euro).

Niet alleen op medisch-ethische kwesties verliest D66-leider Alexander Pechtold een bondgenoot – de ‘voltooidleven’-wet was een maand geleden een van de redenen dat Segers nog niet mocht aanschuiven – ook als het gaat om de blik op de Europa. De ChristenUnie is aanmerkelijk eurosceptischer dan GroenLinks. Minder macht voor de Europese Commissie, „uiterste terughoudendheid” tegenover nieuwe lidstaten en vóór het formuleren van ‘exitdraaiboeken’ voor de Schengenzone, Griekenland en – jawel – de euro. D66 moet daar niet aan denken.

Met medewerking van Petra de Koning en Thijs Niemantsverdriet.