Kohl vereffent postuum oude rekening: geen staatsbegrafenis

De vorige week overleden bondskanselier Helmut Kohl gunde zijn ‘vijand’, president Steinmeier, geen grote rol bij zijn begrafenis en dus komt er geen groots afscheid voor de vader van de Duitse hereniging.

Daniel Biskup/laif

Niet alleen toewijding aan de Europese gedachte, ook een oude ruzie heeft ertoe bijgedragen dat de vrijdag overleden oud-bondskanselier Helmut Kohl een Europese uitvaartplechtigheid krijgt. De ceremonie, de eerste in de geschiedenis van de Europese Unie, wordt op zaterdag 1 juli in het Europees Parlement in Straatsburg gehouden.

Sprekers zullen zijn bondskanselier Merkel, voorzitter Juncker van de Europese Commissie, de Franse president Macron, de voormalige Amerikaanse president Clinton en de voormalige Spaanse premier González. Na afloop zullen de doodskist en Kohls weduwe per helikopter en schip over de Rijn naar het Duitse Speyer worden gebracht, waar in de Dom een dienst zal worden gehouden.

Een Duitse staatsbegrafenis komt er niet. Een militair eerbetoon van de Bundeswehr zal de enige officiële plechtigheid van de Duitse staat zijn, rond de uitvaart van de man die geldt als de vader van de Duitse hereniging.

Nooit vergeven

Kohl zélf heeft dat zo gewild. Daarbij speelde volgens Duitse media wrok mee over oude politieke tegenstanders, in het bijzonder Frank-Walter Steinmeier. Die is sinds enkele maanden president van de bondsrepubliek. In die rol zou hij vanzelfsprekend een belangrijke rol krijgen bij een officiële plechtigheid van de Duitse staat om Kohl te eren.

Dat wilden de oud-bondskanselier en zijn weduwe, Maike Kohl-Richter, koste wat kost voorkomen.

Toen Kohl (CDU) in 1998 na zestien jaar als kanselier werd opgevolgd door Gerhard Schröder (SPD), werd Steinmeier een van Schröders belangrijkste medewerkers. Kohl heeft Steinmeier nooit vergeven dat hij een onderzoek liet instellen naar aanwijzingen dat Kohl en zijn mensen bij de machtsoverdracht officiële documenten ontvreemd of vernietigd hadden. Het onderzoek leverde overigens niets op.

Voor Duitsland is het pijnlijk dat de man die zoveel voor het land heeft betekend, nu niet in een officiële staatsplechtigheid geëerd kan worden. Zo’n Staatsakt is „de hoogste vorm van waardering” die de staat volgens de wet voor iemand tot uitdrukking kan brengen.

Het ontbreken daarvan bij Kohls uitvaart „is de schaduw die over de Europese plechtigheid ligt”, schrijft de Süddeutsche Zeitung woensdag in een commentaar. Hoe mooi en origineel het idee van een Europese ceremonie ook is, „het is een halve plechtigheid, de Duitse helft ontbreekt.”

Samenzweringen bespeuren

Een andere staatsman had er misschien voldoende genoegdoening uit geput dat voormalige tegenstanders hem zouden moeten eren, schrijft de krant.

„Maar zo was Kohl niet. In de loop van zijn leven werd hij een mens die overal ondankbaarheid en samenzweringen bespeurde. Dat strekte zich uit van zijn zonen tot [partijgenoot en minister van Financiën] Wolfgang Schäuble.”

Al jaren weigerde Kohl ieder contact met zijn twee zonen, Walter en Peter. De toch al slechte relatie was nog verder bekoeld nadat Kohls toenmalige vrouw Hannelore in 2001 na een lange ziekte zelfmoord had gepleegd en Kohl in 2008 hertrouwd was. De tweede vrouw zou haar man van familieleden en allerlei vrienden afschermen. De oudste zoon beklaagde zich dit weekeinde in de pers dat hij de dood van zijn vader via de radio had moeten vernemen. Kohl zal begraven worden in Speyer, en niet in het familiegraf in Ludwigshafen, waar zijn ouders en zijn eerste vrouw liggen.

Zoals monarchieën bevestiging kunnen vinden in groots opgezette kroningen, bruiloften en begrafenissen, heeft een republiek doorgaans alleen die laatste optie voor grote emoties en plechtige rituelen rond de staat. De staatsbegrafenis van de eerste kanselier van de Bondsrepubliek, Konrad Adenauer, omvatte een requiem in de Dom van Keulen, waarna de kist per schip over de Rijn naar Rhöndorf werd gebracht voor de eigenlijke begrafenis.

Kohls afscheid in het Europees Parlement geldt als een ‘protocollaire revolutie’, omdat zoiets nog niet eerder is vertoond. De ceremonie wordt overigens geen ‘staatsbegrafenis’ of ‘staatsceremonie’ genoemd – de Europese Unie is geen staat – maar een rouwplechtigheid.

Scroll door de tijdlijn van Kohls leven: