Recht & Onrecht

Wat GroenLinks kan leren van de VVD

Mensen kunnen hun doelen nastreven met een preventiefocus of een promotiefocus. Groepen met een mix van promotie en preventie functioneren vaak het beste. In deze gedragscolumn legt Daan Scheepers uit wat GroenLinks hiervan kan leren, en hoe het helpt te verklaren waarom de VVD de grootste partij is.

Jesse Klaver en Mark Rutte tijdens debat verkiezingsuitslag. Foto Bart Maat / ANP

Een van mijn favoriete psychologische theorieën is de regulatiefocustheorie van Higgins. Deze theorie stelt dat mensen hun doelen op twee manieren kunnen benaderen: via een promotiefocus of een preventiefocus. Mensen in een promotiefocus worden gedreven door ambities en aspiraties en zien positieve uitkomsten als “winst” en negatieve uitkomsten als “geen winst”. Mensen in een preventiefocus worden gedreven door verantwoordelijkheden en zien positieve uitkomsten als “geen verlies” en negatieve uitkomsten als “verlies”.

In een promotiefocus is men vooral gretig, terwijl men in een preventiefocus vooral waakzaam is. Je kunt daarom hetzelfde positieve doel, zoals een tenniswedstrijd winnen, zowel via promotie (winners slaan) als preventie (missers voorkomen) behalen.

Regulatiefocus verklaart ook welke emoties mensen ervaren bij succes of falen. Succes leidt in een promotiefocus tot blijdschap (“examen gehaald”) en in een preventiefocus tot opluchting (“niet gezakt”). Falen leidt in een promotiefocus tot teleurstelling (“examen niet gehaald”) en in een preventiefocus tot agitatie (“gezakt”).

Controlekamer kerncentrale

Regulatiefocus is deels op te vatten als een persoonlijkheidstrek, waarbij een preventiefocus wordt gevormd wordt door een (over)beschermende opvoeding, en een promotiefocus door een avontuurlijke opvoeding. Maar ook de context kan een promotie of preventiefocus uitlokken, bijvoorbeeld als een taak om de ene of de andere focus vraagt (brainstormen versus een radarscherm aflezen).

Groepen kunnen een collectieve promotie- of preventiefocus hebben en daarmee het gedrag van hun leden sturen. Dat kan bijvoorbeeld door middel van een groepsmotto dat promotie (“niet geschoten is altijd mis!”) of preventie (“safety first!”) uitdraagt. Dat is handig voor het creëren van het ideale teamklimaat voor in de creativity room van een reclamebureau of de controlekamer van een kerncentrale.

Zo nodig op de rem

Onderzoek wijst uit dat groepen met een mix van promotie en preventie vaak het meest succesvol zijn. Je hebt enerzijds groepsleden nodig die inspireren, vergezichten schetsen, en glazen als halfvol zien. Maar om succesvol te zijn heb je ook mensen nodig die letten op de haalbaarheid van plannen, en zo nodig op de rem gaan staan. Mensen met een preventiefocus hebben daarnaast meer oog voor wederzijdse afhankelijkheid en gezamenlijke doelen, en zijn zo van cruciaal belang voor het goed functioneren van een groep.

Na het stuklopen van de formatiebesprekingen is in analyses naar voren gebracht dat GroenLinks zijn hand overspeelde door iets extra’s te vragen (een promotie strategie). Met de grote nadruk op ambitie en verandering lijkt een collectieve promotiefocus de “beweging” van de “Jessias” inderdaad te typeren. Het verkiezingsprogramma van de GroenLinks ademt promotie. Waar christelijke partijen milieuthema’s eerder in preventie termen formuleren (“rentmeesterschap”) heet bij GroenLinks de klimaatparagraaf “groen investeren”, en wordt gesproken wordt van een “ambitieus klimaatbeleid” en het “aanjagen van de groepen economie”.

Promotie is prachtig, ook in de politiek, maar wie als groep iets wil klaarspelen doet er goed aan om de balans met preventie niet uit het oog te verliezen.

Framen van doelen

Het moet voor GroenLinks niet zo moeilijk zijn om die balans te vinden omdat een preventiefocus altijd impliciet aanwezig is bij links: als het gaat om gemeenschapszin dan gaat het, direct of indirect, altijd om een in verantwoordelijkheid gewortelde preventiefocus. Het lijkt voor de partij dus meer een kwestie van accenten verleggen dan dat het roer om moet.

Wat betreft het vinden van een mix van promotie en preventie zou GroenLinks kunnen kijken naar de partij die de laatste jaren het meest succesvol is geweest in het vergaren van stemmen: de VVD. Niet als het gaat om de inhoud natuurlijk, maar wel als het gaat om het framen van doelen.

Immers, ook de VVD-retoriek staat bol van de positiviteit, de halfvolle glazen, ambities en kansen. Maar deze partij behoudt met een handig vleugje bangmakerij zo nu en dan een stevige balans tussen promotie en preventie.