Overal voor aansprakelijk? Dan maar geen schooluitjes

Toezicht

Een meisje verdronk tijdens schoolzwemmen. Wie was verantwoordelijk? De rechter oordeelt donderdag. Leerkrachten zijn bezorgd.

Schoolzwemmen. Foto Getty Images/Istock

Een kind breekt tijdens een potje voetbal op de sportdag van school zijn been. Het moet naar het ziekenhuis, een heftige operatie volgt. Wie is verantwoordelijk voor het incident: het kind, de leerkracht langs het veld of de leiding op school? Over die verantwoordelijkheid gaat het onderzoek dat EenVandaag en vakbond CNV Onderwijs afnamen onder bijna 1.800 onderwijzers en ruim honderd schoolleiders. De uitkomsten worden deze woensdag gepubliceerd.

Aanleiding is de Rhenense zwembadzaak, waarin de rechtbank in Utrecht donderdag uitspraak doet. Het Openbaar Ministerie (OM) houdt twee leerkrachten van de Ericaschool in Rhenen en drie badmeesters van zwembad ’t Gastland verantwoordelijk voor de verdrinking van de 9-jarige Salam uit Syrië. Zij letten niet goed op en waren onvoorzichtig, volgens het OM. De zaak is uniek: in eerdere zaken werd de schoolleiding of zwembaddirectie aansprakelijk gehouden.

Dat nu leerkrachten vervolgd worden, zorgt voor opschudding onder hun collega’s, blijkt uit het onderzoek. Bijna alle docenten maken zich „veel zorgen” over deze ontwikkeling. „Velen” overwegen niet meer mee te gaan tijdens schooluitjes. Op een klein deel van de scholen is het toezicht bij activiteiten zelfs aangepast.

Eén op de zeven docenten zegt dat er minder schooluitjes georganiseerd zullen worden. Want: incidenten liggen constant op de loer. Daar ben je als docent niet tegen gewapend. Het kan altijd en overal gebeuren. Een kind dat op zijn stoel wipt en valt, bijvoorbeeld. Gevolg: een ernstige wond. „Wie is daar verantwoordelijk voor?”, vraagt een docent zich af. De leerkracht? Zijn angst – en die van vele collega’s: docenten zullen vaker voor de rechter moeten verschijnen als de leerkrachten en badmeesters uit de zwembadzaak schuldig worden bevonden aan de dood van het meisje. Een docent: „Het is heel makkelijk om dit af te schuiven naar leerkrachten.”

Enkele opvallende uitkomsten uit het onderzoek:

Vervolging uitzonderlijk

Pieter Huisman, hoogleraar onderwijsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, verwacht dat het zo’n vaart niet zal lopen. De docenten uit het onderzoek realiseren zich onvoldoende dat strafrechtelijk vervolgen van leraren uitzonderlijk is, zegt hij. Bij vergelijkbare incidenten volgt meestal een civielrechtelijke procedure, en in sommige gevallen een schadeclaim. Huisman: „Dan is de schoolleiding gewoon aansprakelijk.” Maar goed, het OM denkt kennelijk een sterke zaak te hebben, zegt hij.

De hoogleraar herinnert zich slechts één incident in Nederland waarbij een leerkracht strafrechtelijk werd vervolgd. Dat was de docent die op schoolkamp spiritus in het vuur spoot. De vlammen schoten naar opzij in plaats van omhoog. Een leerling liep ernstige brandwonden op. In die zaak werd de docent uiteindelijk vrijgesproken, zegt Huisman. De rechter zag geen bewijs voor schuld. „De docent kon ook niet weten dat de vlammen naar de zijkant zouden schieten.”

Het OM zei in de zwembadzaak dat met de veiligheidsafspraken tussen school en zwembad niks mis was. Alleen hadden badmeesters en leerkrachten die niet opgevolgd. Dat sluit aan op het onderzoek van CNV Onderwijs. Voor schoolactiviteiten moeten veiligheidsafspraken worden vastgelegd in protocollen, maar bijna de helft van de leerkrachten kent die niet goed. Een respondent: „Waarschijnlijk staat dat document naast de rest van de papieren ridders.”