Juridische hervorming ‘bedreigt’ Poolse rechtsstaat

Groen licht voor hervormingen binnen de rechtsspraak geeft regeringspartij PiS mogelijk grote macht bij de benoeming van rechters.

De sejm Foto Rafel Guz/EPA

Het Poolse grondwettelijk tribunaal heeft dinsdag in een vonnis de weg vrijgemaakt voor een controversieel wetsvoorstel dat volgens critici de onafhankelijkheid van de Poolse rechtsspraak bedreigt.

Het tribunaal verklaarde een wet die de werking en samenstelling bepaalt van de Nationale Raad voor de Rechtsspraak (KRS), in strijd met de grondwet. De KRS is een 25-koppig college van magistraten en politici dat rechters benoemt en waakt over ethische regels. Met de uitspraak geeft het tribunaal volgens PiS-parlementariërs groen licht aan de nationaal-conservatieve regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) om de Poolse rechtsspraak grondig op de schop te nemen. PiS werkt aan een wetsvoorstel om de 15 rechters in de raad, verkozen door collega-magistraten, te vervangen door kandidaten die zijn benoemd door het parlement. Critici verwachten dat PiS de uitspraak aangrijpt om de rechtsspraak te beïnvloeden en vrezen een verdere aantasting van de democratie.

Zij zouden beslissingen moeten nemen in samenspraak met andere politiek benoemde leden van de KRS. Daarmee verwerft de PiS naar verwachting flinke controle over de rechtsspraak in Polen. Het Poolse parlement, de Sejm, zal het wetsvoorstel na voltooiing nog moeten goedkeuren, onduidelijk is wanneer dit zal gebeuren.

Peiling

De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) waarschuwde dat dit „de wezenlijke fundamenten zou kunnen ondermijnen van een democratie gecontroleerd door de rechtsstaat”. Volksvertegenwoordiger Arkadiusz Myrcha van oppositiepartij Burgerplatform (PO) sprak over „het omverwerpen van de constitutionele orde”. In een anonieme peiling onder 3.000 Poolse rechters, uitgevoerd door de magistratenvakbond, was minder dan 1 percent voorstander van de hervormingen.

Maar volgens minister van Justitie Zbigniew Ziobro verzekert de hervorming juist dat „professionalisme op de voorgrond staat” en dat de KRS niet langer fungeert als „wapen van oppositiepolitici”. Ziobro ziet zijn macht straks mogelijk ook op andere wijze toenemen: een tweede wetsvoorstel breidt zijn bevoegdheden uit bij de benoeming van het bestuur van rechtbanken. Eerder plaatste PiS ook al het Poolse Openbaar Ministerie onder Ziobro’s controle.

De omgang van PiS met de rechtsstaat leidde eerder al tot botsingen met de Europese Commissie. Die voerde de druk op de Poolse regering op na een politieke zuiveringsoperatie bij de Poolse staatsomroep, een juridisch fel omstreden benoeming van nieuwe rechters en een nieuwe leiding in het grondwettelijk hof.

Twisten

De maatregelen tonen hoe stoïcijns Warschau blijft onder alle kritiek. De Commissie zelf kan zonder ruggesteun van alle Europese lidstaten weinig beginnen.

Indien de hervorming van de KRS alsnog zou worden afgezwakt, zal dat volgens Poolse media niet te wijten zijn aan de druk uit Brussel, maar eerder aan interne twisten. Ook binnen het regeringskamp, zo suggereert het centrum-rechtse dagblad Rzeczpospolita, bestaan reserves over een minister van Justitie met ongebreidelde macht.

Lees ook het interview met Leszek Balcerowicz: ‘We hebben in Polen niet hard genoeg hervormd’