Opinie

Lubbers vreesde Duitse eenwording

De Nederlandse regering stond helemaal niet zo te juichen bij het nakende herenigingsperspectief, schrijft oud-ambassadeur . Hij kan zich niet vinden in de lezing van oud-premier Lubbers.

Lubbers en Kohl dineren in de Ridderzaal, 25 januari 1993. Foto Ed Oudenaarden / ANP

“Direct na de val van de Muur peilde Kohl ook bij mij om de mogelijkheid de grens met Polen naar het oosten te verschuiven”, schrijft Ruud Lubbers in NRC (17/6). “Ik verklaarde mij faliekant tegen en al na enkele maanden was dat verlangen van tafel en kon het tot de Duitse Hereniging komen.”

Mij is nooit iets gebleken van een door Duitsland uitgesproken wens om de zogeheten Oder-Neissegrens na hereniging op te laten schuiven, wel van vrees voor een Duits verlangen hiernaar. Dat zou overigens het beste recept zijn geweest voor het frustreren van het herenigingsstreven. Wellicht heeft Lubbers het hier over zijn, naar het wil voorkomen, doorslaggevende rol bij het opruimen van een imaginair obstakel voor de hereniging?

Eerder in NRC van 22 augustus 1997 zei hij er dit over. “Omdat ik over de Oder-Neissegrens Kohl voor de voeten liep, is hij later (..) gaan suggereren dat ik moeilijk deed inzake de Duitse eenwording. Dat is echter klinkklare onzin.” Ik meen mij echter te herinneren dat de Nederlandse regering niet stond te juichen bij het nakende herenigingsperspectief. Onze ambassadeur in Washington, een multilateralist en atlanticus pur sang, liet daar in zijn contacten met de Amerikaanse autoriteiten geen misverstand over bestaan.

Geen behoefte aan dwarsliggers

Ik was in die tijd in Washington op de politieke afdeling belast met politiek-militaire zaken. In mijn naïeve onschuld had ik verslag gedaan in een concept-telegram aan Den Haag van mijn gesprek met een lid van de Policy Planning Staff van het State Department. Dat kwam in essentie neer op het volgende: niet het informele forum 2+4 (de beide Duitslanden samen met VS, Sovjet-Unie, VK en Frankrijk) bepaalt de koers na de val van de Muur, maar de zeer beperkte groep van drie, aangeduid als 1+2 (West-Duitsland, VS en Sovjet-Unie). Kohl, Gorbatsjov en Bush gaven gedrieën de marsroute aan die zou uitmonden in de Duitse hereniging.

De Amerikanen begrepen als eersten en als geen ander dat de koers van de historie niet tegen of op te houden was en evenmin om te buigen, zo was mijn indruk. Aan pottenkijkers en dwarsliggers, zelfs van het formaat van Mitterrand en Thatcher was geen behoefte. Dat zou het proces enkel compliceren. Een hevig geredigeerde versie van mijn telegram ging die vrijdag laat de ether door naar Den Haag. Een tekst waarin verontwaardiging over de visie van de Amerikanen doorklonk. Per kerende post kwam na het weekend de reactie: zowel procedure 2+4 als 1+2 is onwenselijk, slechts in NAVO-verband kan worden besloten over de koers na de val van de Muur. Daar kan immers ook Nederland zijn zegje doen. Of wij dat aan de Amerikanen wilden overbrengen.